اعضاي شوراي مركزي و هيات مديره انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان ضمن بازديد از خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا) در نشستي با عنوان ”قداست قلم، صداقت خبر، رسالت خبرنگار” شركت كردند. در اين نشست علي يوسف‌پور، عليرضا سربخش، پرويز اسماعيلي، مريم پوريامين، پرويز كرمي، محمدجواد بهداد حضور داشتند. این گزارش را مريم مهرگان خبرنگار ايسنا از آن نشست فراهم آورده است.

علي يوسف‌پور دبيركل انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان در اين نشست با استناد به آياتي از قرآن كريم كه به قلم سوگند ياد كرده است و هم‌چنين با اشاره به اين مطلب كه «قلم عالمان، برتر از خون شهيدان است»؛ خاطرنشان كرد: مكتب اسلام اولين مكتب الهي به شمار مي‌رود كه براي قلم قداست قايل شده است، از اين‌رو مسلمانان به عنوان وارث چنين مكتبي مي‌بايد همواره اين تقدس را مدنظر داشته باشند.

وي با اشاره به رسالت خبرنگار و تفاوت اين رسالت در دين مبين اسلام و جهان غرب، خاطرنشان كرد: روزنامه‌نگار و خبرنگار مسلمان، ‌بايد جهت ارايه‌ي فرهنگ و آموزه‌هاي ارزشمند اسلام به دنيا، همواره تلاش كند و همانطور كه انقلاب اسلامي داعيه‌ي ارايه‌ي مسايل نو در جهان را دارد، رسانه‌ها هم وظيفه دارند در اين راستا كار تئوري و عملي انجام دهند.

يوسف‌پور، با اشاره به لايحه‌ي حريم خصوصي و با تاكيد بر اينكه علي‌رغم نظر برخي اشخاص حقيقي، لايحه‌ي حريم خصوصي از جهان غرب به كشور ما وارد نشده است، افزود: بحث حريم خصوصي مساله‌ايي نيست كه از غرب آمده باشد، چرا كه در آيه‌ي صريح قرآن، تاكيد شده كه مردم بايد پرسشگر باشند، اما در كنار اين پرسشگري جستجو و تجسس در حيطه‌ي خصوصي افراد منع شده است.

دبيركل انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان، با اعتقاد بر اين كه مطبوعات كشور در يك مقطع زماني آگاهانه يا ناآگاهانه با برخي رسانه‌هاي خارج از كشور همصدا و همسو شدند، بر حفظ ارزش‌ها، منافع و مصالح ملي در كشور تاكيد و اظهار داشت: در همه‌ي كشورها براي كشته‌شدگان جنگي و ايثارگران قداست قايل هستند، متاسفانه در كشور ما، اين پشتوانه‌ها‌ي اعتقادي بعضا از سوي مطبوعات مورد بي‌توجهي قرار مي‌گيرند.

مريم پوريامين عضو هيات مديره‌ي انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان: در آشفته‌بازار صحنه‌ي سياسي كشور، برخي مطبوعات موسوم به چپ و راست لطمه‌ي اصلي را به مخاطبان وارد كرده‌اند تا آنجا ‌كه متاسفانه امروز عموم مردم كمتر تمايلي براي تورق مطبوعات دارند و اين امر نيز به‌معناي استفاده‌ي ابزاري از مطبوعات در جهت پياده كردن اهداف ناصحيح است.

اين روزنامه‌نگار با يادآوري اين امر كه باز‌گشت شادابي و طراوت اوليه به عرصه‌ي خبررساني منوط به چالش كشيدن مردم است، تصريح كرد: به نظر مي‌رسد براي جلب اعتماد دوباره‌ي مردم، اصحاب مطبوعات بايد در صدد طرح مجدد علايق و مطالبات ملت برآيند. وی با تاكيد بر رسالت زنان خبرنگار در حوزه‌ي روزنامه‌نگاري و خبررساني و تلاش آن‌ها جهت حفظ مصونيت خود، افزود: زنان جامعه‌ي ما به ويژه قشر روزنامه‌نگار و خبرنگار بايد فرصت‌هاي كاري خود را مغتنم شمرده و اجازه ندهند كه مسايل حاشيه‌اي آينده‌ي شغلي آن‌ها را به خطر بيندازد، بلكه بايد همواره تلاش كنند كه حيطه‌ي پرجاذبه‌ي روزنامه‌نگاري و خبرنگاري را به يك محيط سالم حرفه‌اي تبديل كنند.

به اعتقاد پوريامين زنان در حوزه‌ي خبر علي‌رغم داشتن تحصيلات آكادميك بعضا به دليل وارد نبودن به حدود حرفه‌اي كار، نيروي خود را به هدر مي‌دهند. او با بيان اين كه روزنامه‌نگاران نمايندگي بررسي مسايل موجود جامعه را بر عهده دارند، از آنها به عنوان نمايندگان مردم ياد كرد و افزود: نقد و بررسي مسايل موجود كشور از طريق پررنگ‌كردن نقاط قوت و به ‌چالش صحيح و سازنده كشاندن ضعف‌ها وظيفه‌ي روزنامه‌نگاران است.

پوريامين در پايان با بيان اينكه حب و بغض و فعاليتهاي جناحي به جامعه لطمه وارد مي‌كند، تاكيد كرد:فضاي مطبوعاتي كشور از طريق نهادينه شدن تقويت قوتها و نقد مشكلات و نارسايي‌ها پالايش خواهد شد.

پرويز اسماعيلي مديرعامل خبرگزاري مهر و عضو هيات مديره‌ي انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان با اعتقاد به اين كه استفاده از رسانه‌ها با دو هدف اهريمني يا الهي صورت مي‌گيرد، گفت: در حال حاضر نيز اهداف الهي، انساني و حرفه‌اي در يك جبهه قرارگرفته‌اند و از همين رو رسانه‌ها در غرب بازيچه مي‌شوند تا كشتار انسان‌ها به راحتي توجيه شود.

پرويز اسماعيلي افزود: رسانه‌اي كه با عمل حرفه‌اي به اصول انساني، پايبندتر باشد، ناخودآگاه به جبهه‌ي ارزش‌ها در جامعه‌ي جهاني نزديكتر است. اين امر مبين انطباق ارزش‌هاي ديني ما با اصول انساني، اخلاقي و حتي رويكردهاي حرفه‌اي اطلاع‌رساني است؛ با رجوع به اخلاق اطلاع‌رساني قرآن مي‌توانيم به رسالت خود در عرصه‌ي اطلاع‌رساني عمل كنيم.

وي در اين راستا به سوگندي كه خداوند متعال در قرآن به قلم خورده است و ضرورت توجه به صداقت خبررسان و فاسق نبودن او كه در آيات قرآني؛ اشاره كرد و گفت: مي‌توانيم در راستاي رسالت خبرنگار به اين امر توجه كنيم كه هدف پيغمبر ابلاغ مجموعه‌ي نيكي‌ها و خوبي‌ها بود.

اين عضو هيات مديره‌ي انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان، خدشه وارد شدن به حريم خصوصي، تحريف خبر و يا خودسانسوري در مطبوعات را از مشكلات ساختاري موجود در رسانه‌هاي كشور دانست و تصريح كرد: به اعتقاد من، در حال حاضر، هندسه‌ي رسانه‌اي كشور دچار بيماري‌هاي فراگيري شده كه تنها مربوط به يك گروه نيست.

اسماعيلي با اظهار تاسف از اينكه دستگاه نظارتي و متولي مطبوعات كشور تعريف شفافي از مكانيزم ارتباطي و هندسه‌ي رسانه‌اي كشور بين منابع خبري و مخاطبان، ارائه نداده است؛ يادآور شد: اين هندسه، كاملا ناهمگون، غيرمنظم و كاملا آشفته است. نمي‌توان از اين پيكره‌ي نامنظم صنفي، محصولات كاملا حرفه‌اي استخراج كرد.

وي با تاكيد بر اينكه مخالف راه‌اندازي رسانه‌ها نيست؛ از اين كه در برخي موارد يك رسانه بدون طي شدن مراحل قانوني راه‌اندازي مي شود انتقاد كرد و گفت: اين امر نشان از آن دارد كه حداقل اصولي كه در كاركرد رسانه‌ها تعريف شده است، حتي از سوي برخي متوليان آن نيز محترم شمرده نمي‌شود.

مديرعامل خبرگزاري مهر با اشاره به وجود مشكلات قانوني در ارتباط با رسانه‌ها به تعريف ارايه‌شده از رسانه به عنوان كانال انتقال پيام‌ها بين فرستنده و گيرنده اشاره و خاطرنشان كرد: اما خاصيت دنياي ارتباطي امروز اين است كه هركس خود مي‌تواند در عين‌حال توليدكننده، توزيع‌كننده و دريافت‌كننده‌ي خبر باشد. اين در حالي است كه قانون ما هنوز همان قانون صد سال پيش است.

وي معتقد است كه اين قانون بايد با توجه به شرايط روز و فضاي رسانه‌اي و شرايط رسانه‌ها فراگير شود و تغيير كند.

وي با اعتقاد به اين كه نگاه قانون به يك روزنامه‌نگار، نگاه به يك كارگر در مقابل كارفرما است، بر ضرورت تغير اين نگاه تاكيد كرد و افزود: جنس فعاليت در روزنامه‌ها از جنس تعريف‌شده براي آنها در قانون متفاوت است. يعني جنس فعاليت در مطبوعات جنس يك كار ديناميك، فكري و تخصصي است و نه كارگري.

اسماعيلي همچنين ضعف آموزش را يك آفت رسانه‌اي دانست و گفت: در حال حاضر در عرصه‌ي روزنامه‌نگاري با افرادي مواجه هستيم كه گاه علي‌رغم اينكه از مدرك روزنامه‌نگاري برخوردارند، اما در كار تجربي الفباي آن را هم نمي‌دانند. اين امر ضعف آموزش روزنامه‌نگاري است و از نبود يك نگاه حرفه‌اي در عرصه‌ي مطبوعات حكايت دارد. من از متوليان وضعيت رسانه‌ها در كشور كه در پديد آمدن چنين نگاهي موثر و دخيل بوده‌اند، ايراد مي‌گيرم، زيرا نگاه متوليان در اين عرصه، نگاهي كمي است و كيفيت در اولويت‌هاي بعدي آن قرار دارد.

وي با بيان اين مطلب كه اقتصاد رسانه‌اي ما، اقتصادي اعانه‌اي و صدقه‌اي است؛ افزود: در همين راستا، شاخص‌هايي كه وزارت ارشاد در توزيع كمك به مطبوعات در نظر مي‌گيرد، شاخص‌هايي كمي است.

مديرعامل خبرگزاري مهر با بيان اين كه اخيرا دولت، بودجه‌اي را به خبرگزاري‌هاي غيردولتي اختصاص داده است، گفت: از ما درخواست شد كه شاخص‌هايي را در اين زمينه ارايه دهيم. من حدود هشت صفحه شاخص معين نوشته و تهيه كردم ولي متوجه شدم كه تنها كسي بودم كه شاخص كيفي تهيه كرده است.
وي در ادامه از وجود نگاه كمي كارشناسان در اين زمينه انتقاد كرد.

عضو انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان ژورناليسم در عرصه‌ي فعلي را به دو نوع، اكشن كه علاقمند به افزايش جذابيت براي جذب مخاطب و ژورناليسم واقع‌گرا يا حرفه‌اي كه كار نماياندن همه‌ي آنچه كه در سطح جامعه مي‌گذرد را دارد، تقسيم كرد و گفت: در ژورناليسم اكشن، صاحبان مطبوعات تلاش مي‌كنند كه با پر كردن گيشه‌ها، خود را از تنگاتنگ مباحث اقتصادي بيرون آورند. اين ساختار، ساختاري بيمار است.

عضو هيات مديره‌ي انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان با بيان اينكه ژورناليسم واقع‌گرا را نيز قبول ندارد؛ بر ضرورت رجوع به اخلاق اطلاع‌رساني قرآن كه ژورناليسم ارشادي را طلب مي‌كند تاكيد و خاطرنشان كرد: بر اساس قرآن، مطبوعات به عنوان دستگاه‌هايي كه رهبري افكار عمومي جامعه را در دست دارند، بايد روحيه‌ي درمان‌گري داشته باشند؛ به‌عبارتي اگر ناهنجاريهايي در جامعه وجود دارد، از روشهايي استفاده كنند كه اين ناهنجاريها به هنجار تبديل شوند.

وي رسالت روزنامه‌ها را اين عنوان كرد كه بايد حتي از مسوولان امر نيز فرهيخته‌تر عمل كنند.

وي در بخش ديگري از سخنان خود، با تاكيد بر لزوم در نظر گرفتن سه عنصر دقت، سرعت و صحت در خبر؛ گفت: متاسفانه ما در اين زمينه دچار آفت‌هاي زيادي شده‌ايم، به گونه‌اي كه اين آفت به ساختارهاي خبري ما هم نفوذ كرده است.

اسماعيلي با اشاره به برخي اخبار كه به دليل وجود تحريف در آن، موجب خدشه وارد كردن به مصالح كشور و نظام مي‌شود، بر لزوم موثق بودن خبر تاكيد كرد و با اشاره به فضاي پس از دوم خرداد 76 و پس از انتخابات مجلس ششم، ابراز عقيده كرد: در آن زمان، شاهد برخورد يك طيف سياسي به خاطر منافع گروهي با شخص آقاي هاشمي رفسنجاني به عنوان كسي كه در پديد آمدن دوم خرداد، صاحب سهم است و در واقع يكي از استوانه‌هاي نظام كه البته بدون اشكال هم نيست، بوديم.

وي برهم خوردن مناسبات اجتماعي، زياد شدن فاصله‌ي دولت و ملت و تخريب اعتماد عمومي را از نتايج وارد شدن به حريم شخصي افراد و نيز تحريف اخبار دانست.

وي با بيان اين كه در جامعه‌ي ما بار عمده‌اي از وظايف احزاب بر دوش رسانه‌ها قرار گرفته است، گفت: اين در حالي است كه احزاب در موقعيت‌هاي مختلف خود وارد قدرت شده‌اند و از رانت‌هاي مختلف اقتصادي بهره‌مند شده و براي تحكيم موقعيت خود، پشت رسانه‌ها موضع گرفته‌اند. در چنين فضايي كه جاي احزاب را رسانه‌ها گرفته‌اند و خود وارد درگيري در فضاي ذهني شده‌اند، خودسانسوري پديد مي‌آيد.

پرويز كرمي مدير مسوول روزنامه‌ي جوان و عضو هيات مديره‌ي انجمن روزنامه نگاران مسلمان گفت: برابردانستن روزنامه‌نگار و سياستمدار، از جمله تهديداتي است كه مطبوعات را در جامعه‌ي ما مورد هدف قرار داده است.

پرويز كرمي با بيان اينكه در فضاي كنوني جامعه‌ي ما رسانه‌ها عمدتا به يك باشگاه سياسي تبديل شده‌اند؛ افزود: افرادي كه به عرصه‌ي رسانه‌ها، به ويژه مطبوعات وارد مي‌شوند، گرچه مستقل باشند، ناخواسته در قالب و فرم آن مطبوعه جاي مي‌گيرند.

وي معتقد است كه در حال حاضر ما از آنچه كه از آن تحت‌عنوان رسالت خبرنگار ياد مي‌كنيم، فارغ شده‌ايم و به افرادي كه وارد مطبوعه و رسانه مي‌شوند، صرفا نگاهي جناحي داريم. البته به اعتقاد من در حال خارج شدن از اين فضا هستيم. بدين معنا كه پس از انتخابات مجلس هفتم، فضا كمي آرام‌تر شده و به عبارتي فضاي اكشن‌وار در رسانه‌ها كمرنگ شده است.

كرمي در بخش ديگري از سخنان خود، با بيان اين كه ما در زمينه‌ي روزنامه‌نگاري، قوانين مدون و نوشته‌شده و در واقع خطوط قرمز تدوين‌شده‌اي نداريم؛ ادامه داد: اگر روزنامه‌نگار از خطوط قرمز مطلع باشد، پايش را روي آن نمي‌گذارد.

وي با بيان اينكه در حال حاضر، روزنامه‌ي مستقل معنايي ندارد؛ دليل آن را عدم استقلال مالي در روزنامه‌ها عنوان كرد و خاطرنشان كرد كه يا روزنامه‌ي مستقل وجود ندارد و يا به ندرت ديده ‌مي‌شود. وزارت ارشاد به عنوان متولي اصلي مطبوعات در كشور، بايد به سمتي حركت كند كه اين نقيصه را برطرف كند و انجمن‌هاي صنفي نيز بايد در فكر رفع اين نقيصه باشند.

اين عضو هيات مديره‌ي انجمن روزنامه نگاران مسلمان، معتقد است كه انجمن‌هاي صنفي دچار درگيري‌هاي جناحي و يا مالي شده‌اند و نمي‌توانند رسالت واقعي خود را ايفا كنند و عمده‌ي موضع‌گيري اين انجمن‌ها، بر سر مسايل سياسي است و نه صنفي.

وي با بيان اينكه مطبوعات و رسانه‌هاي ما عضوي از حاكميت هستند، بر لزوم توجه انجمن‌هاي صنفي به مطبوعه‌ها و رسانه‌ها تاكيد و خاطرنشان كرد: اين در حالي است كه انجمن‌هاي صنفي عمدتا غيرعلمي و گاه احساسي عمل مي‌كنند.

مدير مسوول روزنامه‌ي جوان با تاكيد بر لزوم بازتعريف شاخص‌هاي روزنامه‌نگاري، يعني آگاهي‌بخشي، آينده‌نگري و هدايتگر بودن، مدعي شد كه در حال حاضر بيشتر از 10 نفر روزنامه‌نگار حرفه‌اي در جامعه‌ي مطبوعاتي ايران وجود ندارد و مابقي به جناح‌ها يا باشگاههاي سياسي كشور وابسته هستند.

وي ادامه داد: متاسفانه برخي از گردانندگان فعلي روزنامه‌ها، علي‌رغم آرمانگرا بودن در انقلاب سال 57، آرمانگرايي خود را با عمل خود نفي مي‌كنند و در ظرف تنگ جناحي، گاه فراموش مي‌كنند كه در مقابله با زبان و نگاه رسانه‌هايي كه عليه ما كار مي‌كنند، مقايسه‌اي صورت دهند.

مدير مسوول روزنامه‌ي جوان، زبان انقلاب بودن را بزرگترين فرصت مطبوعات ما دانست و تصريح كرد: بزرگترين تهديد در حال حاضر، از دست دادن اين فرصت و تزريق نااميدي به جامعه و جوانان در قالب نقد غيرمنصفانه و تحريف خبر است.

وي معتقد است كه در طول 25 سال گذشته هميشه جريان‌هاي مسلط بر جامعه، شعارهاي خالي از اجرا داده‌اند و جناح مغلوب، هميشه به منفي‌بافي پرداخته است.

وي جوان امروز را غرق در بمباران منفي‌بافي دانست و اظهار اميدواري كرد كه مطبوعات در عين داشتن انتقاد و بيان آن، مطلع باشند كه مخاطب آنها جواناني هستند كه هر دو جناح غالب و مغلوب را در قالب حاكميت مي‌بيند و اميدوارند كه حاكميت براي آينده‌ي آنها فكري كند.

علي سربخش عضو شوراي مركزي انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان با بيان اين كه قداست قلم پيرو تفكر و انديشه‌ي نگارش آن است،گفت: از اين رو قلمي كه به حق و عبادت خدا دعوت مي‌كند، قداست دارد.

علي سربخش با اشاره به اهميت قلم از ديدگاه اسلام، قداست قلم را به قداست زمين تشبيه كرد و گفت: خاك زمين كربلا يا خاك زمين‌هاي ديگر تفاوتي ندارد ولي از آنجا يك امام معصوم، عملي الهي در اين خاك انجام داد و حماسه آفريد، خاك كربلا قداست يافت تا جاييكه بر اساس احاديث اين خاك، بر خاك مكه، مباهات دارد. خاك شلمچه هم براي ما به همين دليل مقدس است.

وي افزود: قداست قلم هم پيرو تفكر و انديشه‌ي نگارنده‌ي آن است. از اين رو اگر به اجراي حق و عبادت دعوت كند، قداست دارد.

سربخش با اعتقاد بر اينكه قدسي بودن قلم براي نويسنده‌اش، به ازاي آنچه كه مي‌نويسد، نزد خدا مسووليت مي‌آفريند و نويسنده بايد نزد خداوند خود پاسخگو باشد، خاطرنشان كرد: هم‌چنين مسووليت عظيم سبب مي‌شود كه روزنامه‌نگار خود را مقيد به انتشار اخبار صادقانه ببيند و هرگز از طريق صدق خارج نشود. اين در حالي است كه در جهان غرب كه به عالم ديگر معتقد نيستند، چنين مسووليتي در برابر خداوند، مشهود و محسوس نيست و براي روزنامه‌نگاران، صرف خبررساني اصالت مي‌يابد، بي‌آنكه خبر با اصل واقع منطبق باشد.

عضو شوراي مركزي انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان كه به وجود دو ديدگاه در عرصه‌ي فرهنگ و مطبوعات ايران طي چند سال اخير معتقد است، گفت: يك ديدگاه معتقد به انقلاب اسلامي و چارچوب‌هاي اعتقادي است و ديدگاه ديگر مرعوب غرب است و در عرصه‌ي فرهنگ - چه هنري و چه غير هنري - عملا اعتقاد چنداني به قداست قلم ندارد.

به اعتقاد وي، براي ديدگاه دوم، قدرت از اصالت برخوردار است و آنها هر چيزي را وسيله‌اي براي دستيابي به اين هدف قرار داده‌اند، در حاليكه اين روش‌ها در غرب هم با شكست مواجه شده بود.

سربخش صاحبان چنين ديدگاهي را محكوم به شكست دانست و اظهار عقيده كرد: در انتخابات اخير شاهد بوديم، علي‌رغم شعارهاي زيبا و جذاب آنها، مردم به ماهيت آنها پي بردند و ظاهر جذاب شعارهايشان رنگ باخت.

محمدجواد بهداد بازرس انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان لذت از حذف رقيب در عرصه‌هاي مختلف به ويژه در عرصه‌ي سياسي و فرهنگي را يك معضل دانست و اظهار داشت كه تمامي گروه‌ها به آن مبتلا هستند.

محمدجواد بهداد با بيان اينكه مطبوعات نيز بخشي از جامعه و متاثر از فضاي حاكم برآن هستند، خاطرنشان كرد كه در حال حاضر عارضه‌ي حذف رقيب كاهش يافته است.

وي گفت: مهار افراط و تفريط با شناسايي كانال‌هاي آن، تضمين‌هاي محكم و قانوني، ترجيح منافع ملي بر هر چيزي از سوي مسوولان و پرهيز از ستيزه‌گري، به وسيله‌ي ارزشگرايي (چرا كه ارزشگرايي در راستاي منافع ملي است)، از جمله راه‌هايي است كه به ريشه‌كن كردن حذف رقيب مي‌انجامد.

بازرس انجمن روزنامه‌نگاران مسلمان، در ادامه‌ي اين نشست با بيان اين كه توقيف يك روزنامه به منزله‌ي ريختن يك سازه پس از زلزله است، ابراز عقيده كرد: توقيف يك روزنامه خود به خود يك عامل تكان دهنده نيست. عبور مكرر و متعدد از خطوط قرمز، زلزله‌اي بود كه به وقوع پيوست و در مقطعي سبب توقيف تعداد زيادي از مطبوعات شد. در شرايطي كه مدام اصول و ارزش‌ها زير پا گذاشته مي‌شود، بي‌عقلي است كه اجازه داده شود همواره بر اصول پاي نهاده شود.

5 مرداد 83