به گزارش خبرگزاری ایسنا مديرمسوول، سردبير و اعضاي تحريريه‌ي روزنامه‌ي شرق از خبرگزاري ایسنا بازديد کرده و در نشستي با عنوان ”قداست قلم، صداقت خبر، رسالت خبرنگار” شركت كرده‌اند.

بخش نخست گفتگوهای این نشست را اینجا بخوانید.

اميرحسين رسائل معاون اجرايي روزنامه‌ي شرق معتقد است كه خبرنگار بايد فارغ از بحث قداست، كار حرفه‌اي خود را به طور صحيح انجام دهد.

اميرحسين رسائل اظهار داشت: بهتر است خبرنگاران به استانداردهايي پايبند باشند كه يكي از فاكتورهاي آن صداقت است.

وي ادامه داد: مطبوعات ما همچون تمام چيزهايي كه از غرب آمده، هنوز راه را طي نكرده و توليد سنتي دارند و در واقع در اين روند، همه‌ي بار بر دوش خبرنگار است و همه از او مي‌خواهند كه آنقدر قداست و صداقت داشته باشد كه زمينه‌ي امنيت در كارش را فراهم كند.

رسائل با اشاره به سيستم نظارتي درون مطبوعاتي كه توسط وكلاي روزنامه‌ها در غرب به كار نظارت بر روزنامه پيش از انتشار مطالب در آن مي‌پردازند، گفت: به اين ترتيب آنها اصلا وارد بحث صداقت و قداست نمي‌شوند و سعي مي‌كنند كار خود را درست انجام دهند و چنانچه زياني متوجه روزنامه شود، مبلغ خسارت آن را مي‌پردازند.

رسائل با تشبيه اين روند به روند اجراي قوانين راهنمايي و رانندگي در صورت ارتكاب اين جرايم، افزود: قداست بخشي از كار خبرنگاري است كه اين حرفه را پرمخاطره مي‌كند.

آرش راهبر دبير سرويس ورزشي روزنامه‌ شرق با بيان اينكه حوزه‌ي ورزش در مطبوعات، متفاوت از ديگر حوزه‌هاست، تاكيد كرد: در فضاي ورزشي مطبوعاتي بسياري از محدوديتها به ظاهر ديده نمي‌شود و ظاهرا فضاي بازي وجود دارد كه به نظر من بازبودن اين فضا، كمي تعمدي و با هدف مشغول شدن به اين حوزه و كم‌توجهي به ديگر حوزه‌هاست.

به گفته‌ي وي از همين لحاظ، مطبوعات ورزشي پديده‌اي قابل بررسي هستند. زيرا شاهد هستيم كه در فضاي مطبوعاتي ورزشي و حوزه‌ي ورزش در مطبوعات، چارچوب صداقت و رسالت شكسته و از بين رفته است. اين در حالي است كه مي‌توان ردپاي سياست را در همه‌ي حوزه‌ها از جمله ورزش مشاهده كرد.

وي معتقد است كه در اين حوزه در بسياري موارد به صداقت خبر و رسالت خبري توجه نمي‌شود.

راهبر با اشاره به وجود حدود 15 روزنامه‌ي ورزشي در ايران با مثبت خواندن اين تعداد و استقلال در اين حوزه از مطبوعات، گفت: اما به نظر بازگذاشتن فضاي مطبوعاتي در حوزه‌ي ورزش مانع بسياري خلاقيتها شده است.

وي با انتقاد از محتواي بسياري از روزنامه‌هاي ورزشي، ادامه داد: روزنامه‌هاي ورزشي كه از سوي نخبگان مورد نقد هستند، از سوي مردم مورد استقبال واقع مي‌شوند و اين يك پارادوكس است.

وي در بخش ديگري از سخنان خود اين پرسش را مطرح كرد كه اگر به انجام كار حرفه‌اي روزنامه‌نگاري معتقد هستيم چرا اين امر در حوزه‌ي روزنامه‌هاي ورزشي اعمال نمي‌شود و از سوي ديگر روزنامه‌هاي ورزشي كه نخبگان در آنها فعال هستند، فروش و استقبال كمي دارد. اهبر اين نكته را حاوي يك پارادوكس و تناقض دانست.

وي با اين اعتقاد كه ورزش نيز امري به شدت سياسي شده است، اين سوال را مطرح كرد كه چرا در حوزه‌ي ورزش، ورود به حريم خصوصي افراد به راحتي صورت مي‌پذيرد و برخوردي نيز با اين امر صورت نمي‌گيرد؟.

وي اين امر را حاوي يك آزادي لجام‌گسيخته كه از ناحيه‌اي خاص اداره مي‌شود، دانست.

عباس كوثري دبير سرويس عكس روزنامه‌ي شرق: وقتي در قسمت توليد اجازه نداريم درست و دقيق وارد شويم، نتيجه‌ هم درست از آب درنمي‌آيد.

عباس كوثري اظهار داشت: بايد اجازه داده شود كه پروسه‌ي توليد درست انجام شود و بعد انتظار داشت اخبار درست، تحريف نشده و باصداقت منتقل شود.

وي با اشاره به محدوديت عكاسان در عسكبرداري از مواردي چون آزادي دكتر آقاجري و دادگاه زهرا كاظمي، گفت: مسوولان نمي‌توانند جلو توليد صحيح و دقيق را بگيرند و در عين‌حال انتظار مخابره‌ي اخبار و عكس‌هايي صحيح و دقيق داشته باشند.

كوثري افزود: ما همه در انتقال مفاهيم صداقت داريم ،اما بعضي‌ها چون اين صداقت را دوست ندارند، جلو توليد صحيح را مي‌گيرند.

اميرحسين مهدوي دبير سرويس اقتصاد روزنامه‌ي شرق در خصوص منابع مالي روزنامه گفت: منابع مالي ما قطعا حزبي نيست و بخش خصوصي سرمايه‌گذاري كرده است.

وي گفت: يكسري اقدامات دولت كه در كارنامه‌ي خود به عنوان كمك به حوزه‌ي مطبوعات قلمداد مي‌شود، يعني مشخصا يارانه‌ي كاغذ مطبوعات و تاسيس خبرگزاري‌هاي دولتي، از عوامل تنزل كيفي مطبوعات است.

وي حضور پرحجم دولت در حوزه‌ي خبررساني را از عوامل محدودشدن فضا براي مطبوعات در حوزه‌ي نيروي انساني و محتوا دانست و افزود: اين مساله علاوه بر يارانه و ارز ترجيحي كه دولت به مطبوعات و خبرگزاري‌ها اختصاص مي‌دهد، باعث شده پديده‌اي به نام ورشكستگي در مطبوعات وجود نداشته باشد و اين اتفاق بدي است. يعني روزنامه نيازي به مخاطب حس نمي‌كند تا براي بهترشدن تلاش كند.

مهدوي ادامه داد: در حوزه‌ي سياست و اقتصاد هم چنانچه به فرد يا كالايي راي ندهند، ورشكست مي‌شود اما ماندن نشريات با كمك دولت بدون ورشكست شدن نشان‌دهنده‌ي اين است كه نياز به خواننده ندارند و همين مساله باعث شده كه خودشان را به طور كامل در اختيار روابط عمومي سازمان‌ها قرار دهند.

وي افزود: اتفاق بد ديگري كه مي‌افتد تغيير نوع تعامل روابط عمومي‌ها با نشريات است، يعني روزنامه‌اي منتشر مي‌شود كه براي روابط عمومي‌هاست.

مهدوي با بيان اين كه بسياري از روابط عمومي‌ها به صورت اهرم فشار، خصوصا در حوزه‌ي اقتصاد، عمل مي‌كنند، تصريح كرد: روزنامه‌نگار مستقل به وسيله‌ي اقدامات دولت - كه خود دولت اسمش را مي‌گذارد پاسخگويي و خدمت - قرباني مي‌شود.

وي معتقد است روزنامه‌ي شرق بيشترين درآمد را از تك‌فروشي روزنامه دارد.

حميدرضا ابك دبير سرويس انديشه‌ي روزنامه شرق به مساله‌ي دوام در عرصه‌ي روزنامه‌نگاري پرداخت و گفت: اگر بپذيريم روزنامه‌نگاري هم مثل بقيه‌ي شغل‌ها يك شغل است بسياري از مشكلات حل خواهد شد.

وي با اشاره به رويكردهاي دوگانه در قبال توقيف نشريات، گفت: عده‌اي معتقدند نبايد حرفي زد و مطلبي نوشت كه نشريه توقيف شود و عده‌اي ديگر نيز مي‌گويند بايد حرف خودمان را بزنيم حتي اگر به قيمت توقيف نشريه تمام شود، در واقع يك ايده‌آليزم مطبوعاتي وجود دارد و يك رئاليزم. اما اگر اين پيش‌فرض را بپذيريم كه روزنامه‌نگاري نيز يك شغل است و به خاطر اين كه يك شغل است در معرض همه‌ي اتفاقاتي كه براي شغلهاي ديگر وجود دارد، قرار دارد آن وقت عنصر تداوم در اين عرصه معنا پيدا مي‌كند.

وي افزود: وقتي يك روزنامه تداوم پيدا مي‌كند خود به خود به عاملي موثر براي تاسيس نهادهاي اجتماعي تبديل مي‌شود در حالي كه اين مساله در كشور ما با وارونه شدن هرم اجتماعي، برعكس شده است؛ بجاي اينكه نهادها شكل بگيرند، قوي شوند، ارتباطات مردمي گسترش پيدا كند و آنگاه مطبوعات مكانيزمي براي ايجاد ارتباط بين آن نهادها و دولت باشند، اول مطبوعات تاسيس مي‌شود و از آنها انتظار مي‌رود كه فشارها را تحمل كنند، در حاليكه در هيچ‌جاي دنيا روزنامه فشار تحمل نمي‌كند، زيرا روزنامه متعلق به بخش خصوصي است.

ابك تصريح كرد: با همين منطق است كه رسالت، صداقت و قداست در منطق خاص و مدرن تعريف مي‌شود. نبايد از منطق اقتصادي ترسيد اگر منطق رقابت و منطق اقتصادي را بر روزنامه‌ها حاكم كنيم و اصل تداوم را هم در كنار آن بگذاريم و به همين خاطر تلاش كنيم تا آنجا كه ممكن است بمانيم و از هر فرصتي براي بقاء استفاده كنيم خودبخود اين مشكلات حل مي‌شود.

وي با ابراز اين عقيده كه جايگاهي كه به مطبوعات كشور داده‌ايم كمي فراتر از شان و كاركردشان است، افزود: مطبوعات ما با تيراژ كمي بيش از يك ميليون براي 70 ميليون نفر، تاثيرگذاري پاييني دارند، بنابراين اگر كسي مي‌گويد روزنامه‌نگاري شغل ماست و مي‌خواهيم بمانيم نبايد به او خرده گرفت.

فرزانه روستايي، دبير سرويس بين‌الملل روزنامه‌ي شرق: مفاهيمي چون قداست، صداقت و رسالت، مفاهيمي انتزاعي است و با وجود اينكه اهل قلم تا حدودي خارج از چارچوب مشخص و تعيين شده، امكان مانور دارند، اما به نظر مي‌رسد، فعلا در جامعه‌ي ما تشخيص مفاهيمي چون اخلاق، قداست و آزادي تنها از جانب يك مرجع خاص صورت مي‌گيرد.

فرزانه روستايي اظهار داشت: جامعه‌ي ما به شدت سياسي است و به نظر مي‌رسد در شرايط خاص كنوني، به عموم انتخاب‌ها و اصول سياسي‌اي كه وجود دارد، تن در مي‌دهد.

به گفته‌ي اين روزنامه‌نگار، از اين دست مسائل در تمامي جوامعي كه با شرايط سياسي كشور ما مواجهند، وجود داشته است البته گاه اين كشورها، دستخوش تغيير و تحولاتي مثبت شده‌اند، اما در بعضي مواقع هم اين تغييرات اثراتي منفي به بار آورده است.

فرزانه روستايي، با بيان اين كه در حال حاضر در مقطع خاص تاريخي به‌سر مي‌بريم و بايد صبركنيم تا اين مقطع طي شود، اظهار داشت: حاكميت بايد در اين مقطع حساس كاملا نسبت به مردم پاسخگو باشد و در عين حال خود را نماينده‌ي موقت مجموعه‌ي گروه‌ها و جريانهاي سياسي داخل جامعه بداند.

دبير سرويس بين‌الملل روزنامه‌ي شرق، بر تعديل حاكميت سياسي از سوي مردم تاكيد و خاطرنشان كرد: به نظر مي‌رسد جامعه‌ي ايران در اين مقطع تلاش مي‌كند تا حاكميت سياسي نفوذهاي سياسي و خطوط قرمز بي‌اساس را تا حدي تعديل كند.

به عقيده‌ي وي اگر چنين امري صورت گيرد، قطعا هم مطبوعات راحت‌تر مي‌تواند انجام وظيفه كنند، هم گفتمان سياسي راحت‌تر صورت خواهد گرفت و هم محدوديت‌ها كمتر خواهد شد.
روستايي در پايان يادآور شد: جوامعي كه بتوانند اين دوره‌ي گذار را طي كنند، موفق خواهند شد و در مقابل جوامعي كه نتواند از اين دوره بدون خطر بگذرند، عواقب آن قطعا گريبانگيرشان مي‌شود.

سحر نمازي‌خواه دبير سرويس اجتماعي روزنامه‌ي شرق با اشاره به مشكلات در حوزه‌ي كاري خود گفت: علي‌رغم اينكه بازخورد مثبت يك خبر از مجراي علمي آن به مراتب بيشتر است، اما پي‌گيري هر سوژه‌اي در حوزه‌هاي اجتماعي از راه علمي آن سريعا با موانع حتي سياسي مواجه مي‌شود.

سحر نمازي‌خواه با تاكيد بر علمي ديدن پديده‌هاي اجتماعي ابراز عقيده كرد: متاسفانه در شرايط كنوني جامعه‌ي ما ورود تحليلي به حوزه‌هاي اجتماعي تا جايي ممكن است كه تحليل‌گر، وارد عرصه‌ي اطلاع‌رساني درست و علمي نشود زيرا به محض اينكه او بخواهد به مردم پي‌گيري مطالباتشان را از طرق علمي نشان‌دهد، خطوط قرمز مانع مي‌شود.

دبير سرويس اجتماعي روزنامه‌ي شرق، با تاكيد بر اينكه كمك خبرگزاري‌ها و مطبوعات به علمي ديدن پديده‌هاي اجتماعي، مي‌تواند شايان توجه باشد، افزود: در جامعه‌ي ما ارايه‌ي خدمات بهداشتي- آموزشي بسيار مهم است، از اين‌رو دولت ، سياستمداران و مطبوعات، بايد در اين بخش سرمايه‌گذاري كنند، چرا كه چنانچه اين مسير به ‌غلط طي شود، بازخورد سياسي منفي‌اي را براي جامعه به‌همراه خواهد داشت.

نمازي‌خواه در پايان با اظهار اميدواري از توجه سياستمداران به سرمايه‌هاي اجتماعي، افزود: قطعا فعاليت تخصصي در مطبوعات و پي‌گيري و تحليل دقيق آنها، بر تاثيرگذاري مطبوعات در ميان نهادهاي مدني موثر خواهد افتاد.

مهران كرمي، معاون سردبير روزنامه‌ي شرق با تاكيد بر اينكه هر حرفه‌اي، اخلاق خاص خود را دارد متذكر شد: تعميم اخلاق عمومي به اخلاق حرفه‌ي خاص يا تعميم اخلاق يك حرفه به حرفه‌ي ديگر، راهشگا نيست.

وي افزود: به عبارت ديگر صداقت، قداست و رسالت از نظر افكار عمومي تعاريفي دارد كه با تعاريف همين عبارات در روزنامه‌نگاري متفاوت است.

به گفته‌ي وي با پذيرفتن مطبوعات حرفه‌اي با معيارهاي خاص آن، مفاهيمي همچون تحريف و صداقت خبر هم در همين حوزه معني مي‌يابد و اين معاني الزاما در موازات و يا تقابل با تعاريف عرصه‌ي عمومي نيست.

معاون سردبير روزنامه‌ي شرق، با اشاره به اينكه ويراستاران خبري مي‌كوشند تا زبان معيار و درست‌نويسي فارسي را در متون خبري و مصاحبه‌ها لحاظ كنند، خاطرنشان كرد: اعمال اين گونه اصلاحات و هم‌چنين تعيين تيتر جذاب براي اخبار، تحريف خبر نيست.

وي با بيان اينكه سياست خبري به معني سياست‌زدگي، سياسي‌بازي يا كار جناحي نيست، ادامه داد: برنامه‌ريزي، برخورداري از سمت و سو و پرهيز از سردرگمي از ضرورت كار روزنامه‌نگاري است. در سياست خبري، چيزهايي اهميت مي‌يابد كه براي خواننده جذابيت داشته باشد. به همين دليل است كه لزومي براي انتشار كامل يك سخنراني يا مقاله نيست و گزينش بخشي از آنها براي خواننده جذاب است، بي‌آنكه به روح آن لطمه‌اي وارد شود يا تحريف محسوب ‌شود. در حاليكه در ايران حذف بخشي از سخنراني‌ها، از نگاه برخي تحريف به حساب مي‌آيد، در آمريكا براي چاپ بخشي از سخنراني افراد - حتي مقامات - كه فاقد ارزش خبري است، پول دريافت مي‌كنند.

كرمي با تاكيد بر اينكه اخلاق حرفه‌اي در ايران از اخلاق حرفه‌اي در ديگر كشورها، متفاوت است، يادآور شد كه بايد از زاويه‌ي حرفه‌اي روزنامه‌نگاري به عملكرد روزنامه و اهالي آن نگريست. به علت فقدان چنين نگاهي در دستگاه قضايي است، كه از ادامه‌ي فعاليت برخي مطبوعات، علي‌رغم اينكه كار خلافي از آنها سر نزده است، جلوگيري مي‌شود.

اين روزنامه‌نگار در پاسخ به اينكه چه فرصت‌ها و تهديدهايي در عرصه‌ي مطبوعات مشهود است، گفت: فرصت خاصي در اين عرصه نمي‌بينم. محدوديت‌ها بيشتر نمايانند. البته از دل همين محدوديت‌هاست كه فرصت‌ها مي‌رويند. به عبارت ديگر خلاقيت روزنامه‌نگاران سبب مي‌شود كه برخي تهديدها، به فرصت بدل شوند. روي آوري روزنامه‌نگاران به لايه‌هاي غير مستقيم، بيان ديدگاه‌ها و نگاه سمبليك به مسايل از جمله همين خلاقيت‌ها و شكوفايي استعدادهاست.

كرمي با اعتقاد به اينكه روند بروز خلاقيت از تنگناها، در درازمدت ادامه نخواهد داشت، نويد عبور از اين حالت گذار را داد و افزود: البته اينكه پس از خروج از اين دوران گذار، به چه سمت و سويي خواهيم رفت روشن نيست و نمي‌توان با صراحت در مورد آن سخن گفت.

كاوه فيض الهي، دبير سرويس علمي روزنامه‌ي شرق در واكنش به بخشي از سخنان محمد قوچاني در همين نشست، مبني بر اينكه روزنامه‌نگاران ناگريز از سازش‌اند، خاطر نشان كرد: هر موجود زنده‌اي ناگريز از سازش است چرا كه سازش لازمه‌ي بقاي موجود زنده است.

فيض الهي با بيان اينكه يك روزنامه بايد بيانگر رفتار مردم باشد، يادآور شد: روزنامه‌نگاران مي‌توانند بگويند و بنويسند كه مردم چگونه هستند و يا چگونه نيستند، ولي نمي‌توانند - وظيفه‌اشان نيست - به آنها بگويند كه چگونه بايد باشند.

دبير سرويس علمي روزنامه شرق، به تئوري تكامل اشاره كرد مبني بر اينكه "چنانچه بخشي از جمعيت از مابقي، جدا شود و انزوا در پيش گيرد، به مرور زمان متفاوت از جامعه‌ي مادر خواهد شد و ديگر آن ويژگي را نخواهد شناخت". بر اين اساس جامعه‌ي ايران و روزنامه‌نگاري در ايران هم اگر بر انزوايش از جامعه‌ي جهاني و روزنامه‌نگاري در جهان مصر باشد، شايد دچار همين عارضه شود.

13 مرداد 83