جام جهانی فوتبال برای چند هفته چیزی را به زندگانی ما افزوده است و چیزی از آن نکاسته است. در آن سوی جام جهانی فوتبال زندگی همیشگی جاری است. یکی از شورانگیزترین بخش‌های زندگی در آن سوی جام جهانی اما برخی روشنی‌ها در گفتار سیاسی نامداران دنیای سیاست کشور ماست. برای من یکی از شورانگیزترین چیزها در هفته‌های گذشته خواندن نوشته‌های ایرانیانی بود که خود را لیبرال دموکرات می‌خوانند. هم لیبرال و هم دموکرات و آن هم در جامعه ایران و با ایرانیان. من خیال می‌کنم آنها کار دشواری می‌کنند و راه دشوارتری در پیش دارند. همین که خود را دموکرات می‌خوانند کنجکاوی مرا برمی‌انگیزد، و تا کجا می‌توانند لیبرال باشند بایستی از خود آنها شنید.

پایگاه اجتماعی لیبرال دموکراسی در کشور ما هم مانند همه جای جهان می‌تواند طبقه متوسط نوپا باشد. اما طبقه متوسط در ایران سرنوشت غم‌انگیزی داشته است، هم در جامعه و اقتصاد، و هم در بازتاب آن در زندگانی سیاسی آنها. ورود پرشور و پرتوان سوسیال دموکراسی به تاریخ اجتماعی و سیاسی ما به نمایندگی از طبقه‌های محروم یا رنجبر یا زحمتکش یا همه آنها با هم بوده است، و در سده گذشته آن را گاه تا پای حماسه‌های جاودان پیش می‌برد، و هیچ دوره‌ای از تاریخ نوین ایران بدون جلوه‌گری‌های شورانگیز سوسیال دموکراسی نگذشته است. آرمان عدالت اجتماعی همواره دل‌ها را به سوی خود کشیده و سرها را به شوق می‌آورده است. انسان ایرانی رهگذار سوسیال دموکراسی در گذرگاه تاریخی سده گذشته همواره جای پای ویژه و یگانه خود را بر جای گذاشته است. لیبرال دموکراسی اما یا نبوده، یا از بودن خود شرم داشته و آن را بر زبان نمی‌رانده است، و هرگز وجودی مستقل و خودآگاه نداشته است. لیبرال دموکراتهای گذشته ما هر جا که خویش را آشکار می‌کرده‌اند، خود را میانه و میانه‌رو یا معتدل می‌نامیده‌اند، و میان در زبان و فرهنگ آنها هیچ نبوده جز آن سوی راستِ چپ. و این یعنی وابستگی به چپ. و اما چگونه وابستگی!

سوسیال دموکراسی همواره هسته استوار چپ ایران بوده است در سده‌ای که گذشت. و لیبرال دموکرات‌ها، آنجا که بوده‌اند، همواره وجود خود را در درافتادن از سوی راست با آن تعریف می‌کرده‌اند. میانه برای میانه‌روهای ما وجودی مستقل نداشته و آن سوی راستِ چپ می‌بوده است. لیبرال دموکرات‌ها هر جا که بوده‌اند همواره نشان می‌کرده‌اند که سوسیال دموکرات‌ها چه می‌کنند و چه می‌گویند تا خود را در رویارویی با آن معنی کنند. رویارویی از سوی راست. میانه یعنی آن سوی راست‌ِ چپ. و راست در ایران چه در اندیشه و چه در عمل فاشیسم‌زده بوده است در بسیاری از دوران‌های زندگانی آن. و همین برای لیبرال دموکرات‌های گذشته ما بستر فاجعه بوده است. در آغوش راست فاشیسم‌زده و در رویارویی با چپ داستان غم‌انگیز لیبرال دموکراسی ما در گذشته تاریخی آن است. و همین کار جوانان لیبرال دموکرات ما را دشوار می‌سازد. آنها هنوز که هنوز است بایستی نسل بنیانگذار باشند اگر بخواهند وجود و نمودی مستقل و ناوابسته داشته باشند، و خود را با ارزش‌ها و آرمان‌های ویژه خود معنی کنند، و نه در رویارویی با دیگری، و نه حتی در رویارویی با راست. نخست وجود مستقل با ارزش‌ها و آرمان‌ها و رویاهای ویژه خود که مستقل از دیگران به جامعه شناسانده شود. و آنها راهی دشوار در پیش دارند چون که بنیاگذار نیستند مانند بنیانگذاران تاریخی سوسیال دموکراسی در ایران. آنها ناچار از بنیانگذاری نو هستند در گسست از گذشته‌ای که استقلال نداشته است.

لیبرال دموکرات‌ها نمی‌توانند دموکرات باشند و در آغوش راست فاشیسم‌زده ایران به دسیسه‌چینی آشکار و نهان علیه سوسیال دموکرات‌های ایران بپردازند. آنها بایستی بیاموزند که فردستیزی اگر هم در سیاست جایی پیدا کند سرشتی فاشیستی خواهد داشت و بیگانه با ارزش‌ها و آرمان‌های لیبرالی است. و آنها بایستی بیاموزند که فرد با کرامت انسانی و حقوق بنیادی خدشه‌ناپذیر در جامعه حضور می‌یابد. و بسیاری از حقوق بنیادی انسان‌ها حقوق دفاعی است، دفاع در برابر قدرت‌ها و بویژه دفاع در برابر قدرت دولتی، هر دولتی، حتی دولت خود آنها. نمی‌توان حقوق بنیادی انسان‌ها را تابع تحلیل سیاسی خود کرد و تابع تحلیل آگاهان بی‌نام و نشان هرگز. دفاعی بودن در سرشت آن حقوق بنیادی انسان‌هاست و نه آنگونه که استالینیست‌های تبهکار ضد انسان جار می‌زنند در آلوده بودن انسان‌هایی که از حقوق بنیادی خدشه‌ناپذیر انسان‌ها دفاع بی‌چون و چرا می‌کنند. آنها بایستی بیاموزند که به هنگام روبرو شدن با حقوق بنیادی دفاعی انسان‌ها نمی‌توان به اخلاق منحط اشرافی پناه برد. آنها بایستی با روان اشرافی، پدرسالار و دسیسه‌چین ایرانی وداع کنند، هم در گفتار و هم در کردار. آنها بایستی به ما بشناسانند ارزش‌های لیبرالی کدام است و لیبرال‌ها چه رویاهایی برای خود دارند. آنها بایستی بیاموزند آنچه سه اهورایی نام گرفت دانشجویان ایرانی بودند که به پای نیکسون در فردای کودتای سال 32 قربانی شدند و هر سه نام و نشان زمینی داشتند، و آنها بایستی بتوانند بی‌هیچ شرم یا پرده‌پوشی یا لکنت زبان آن نام و نشان‌های تاریخی را بر زبان آورند. یعنی آنها می‌توانند لیبرال باشند و خوش است، اما شجاعت دموکرات بودن را نیز داشته باشند، هم در نگاه تاریخی به کشور خویش و هم در زندگانی اجتماعی و سیاسی در کشور خویش.

همه اینها را نوشتم تا بگویم چیزهایی خواندنی در آنسوی جام جهانی فوتبال مرا به شوق آورده بود در «عبور از فحش‌ سياسي» نوشته روزبه‌ ميرابراهيمي: