کسانی که با رای مردم در انتخابات شوراها یا مجلس و خبرگان دیروز برگزیده شده‌اند سیاستمدارانی هستند که در باره روستا یا شهر یا کشور تصمیم‌هایی خواهند گرفت. آنها همه سیاستمدارانند اگرچه گستره سیاست آنها با هم فرق‌ها دارد. گستره یکی روستا یا شهر، و گستره دیگری کشور ایران است. اما همه سیاستمدارند و جایگاه‌های مدیریت سیاسی آنها با هم فرق دارد. سیاستمدار محلی، سیاستمدار روستایی، سیاستمدار شهری، سیاستمدار منطقه‌ای و سیاستمدار کشوری. کسی که به مجلس یا خبرگان راه می‌یابد بایستی کشوری‌اندیش باشد و سیاستمدار کشوری است. آن کس که در شورای شهر یا روستا می‌نشیند سود و مصلحت روستا یا شهر خود را نمایندگی می‌کند و سیاستمدار محلی است. برای دموکراسی بهتر آن است که گستره محلی میدان پرورش و رقابت برای سیاستمداران کشوری آینده باشد. با این نگاه شوراها اهمیتی دوچندان می‌یابد.

سیاست می‌تواند اعتیادآور باشد، و این واقعیت دارد. یکی از خوبی‌های دموکراسی آن است که می‌تواند اعتیاد به سیاست را از سر سیاستمداران بیرون کند، با بیرون کشاندن گاه و ناگاه یا همیشگی آنها از مسوولیت‌های سیاسی و فرستادن آنها به جایگاه‌های اقتصادی و اجتماعی یا سیاسی دیگر، و نیز با محدود کردن قانونی زمان مسوولیت آنها. برای شناخت دموکرات‌ها چگونگی رفتار آنها در این جابه‌جایی‌ها میدان خوبی است. نگاه به دوره‌های گذشته شوراها نشان می‌دهد که مردم ایران آمادگی پذیرش این جابه‌جایی‌ها را دارند و در تصمیم و رای خود در روز انتخابات به آن عمل می‌کنند. اما سیاستمدارانی که در این چرخه وارد نمی‌شوند و تصمیم سیاسی می‌گیرند هم معتاد می‌شوند چون سیاست اعتیادآور است. اعتیاد در اندیشه یا چگونگی نگاه به واقعیت یا ندیدن واقعیت‌های تازه نیز اعتیاد است.

آمریکا کشوری است با فرهنگ اجتماعی و شیوه کشورداری دموکراتیک. آمریکا کشوری مهاجرپذیر است و بیش از هر کشور دیگر در جهان مهاجر می‌پذیرد. در سال 2000 شمار آمریکایی‌هایی که در بیرون آمریکا زاده شده بودند 31.1 میلیون نفر و 11.1 درصد جمعیت آن کشور بود. برابر با قانون اساسی آمریکا رییس جمهور بایستی در آمریکا زاده شده باشد. یعنی آن شمار بزرگ 31.1 میلیون آمریکایی‌ها هرگز نمی‌توانند در آمریکا رییس جمهور شوند و من به یاد ندارم در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا مساله‌ای برای مردم آمریکا یا موضوعی برای کشکمش‌های سیاسی شده باشد. می‌توان پرسید سیاستمداران اعلامیه‌ای ما با چنین پدیده‌ای چگونه رویارو می‌شوند؟ می‌توان و چرا نه. و این پرسش و پاسخ آن می‌تواند یاری رسان فهم چگونگی تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری دموکراتیک باشد. بویژه برای سیاستمدارانی که بی‌تفاوت از کنار انتخابات دیروز گذشتند. انتخاباتی که در آن بيش از ‪ ۲۳۰‬ هزار نفر برای رفتن به شوراها به رقابت پرداختند و نزدیک به 120 هزار نفر از آنها در شوراها به سیاست محلی شهر یا روستای خود خواهند پرداخت.

و اگر در جستجوی دموکراسی بیشتر در کشور به انتخابات دیروز نگاهی دگرباره بیاندازیم، نمی‌توان چشم پوشید بر آنچه امروز و روزهای آینده روی خواهد داد. آنچه که من آن را بدگمانی‌ها می‌نامم و در آن همه خلاف‌ها و همه سو‌ظن‌هایی را که پراکنده خواهد شد یک جا می‌گذارم و بدگمانی‌ها می‌نامم. گمان‌ها و بدگمانی‌هایی که می‌تواند سرگشتگی یا سرخوردگی به بار آورد. حتی خواب بی‌موقع آقای کروبی به گفته خود او، یا به خدا‌ پناه بردن آقای رفسنجانی در انتخابات گذشته را نیز می‌توان در آن جا داد. و دموکراسی چگونگی سازمان و سامان دادن به بدگمانی‌هاست، با قراردادهای اجتماعی یا قانون. بدگمانی‌هایی که جامعه ناتوان از شناخت یا فهم و سامان دادن آن باشد از گستره دموکراسی و جستجوی دموکراسی بیشتر بیرون می‌افتد. این تفاوت بنیادی و ریشه‌ای در رفتار دموکرات‌ها و در دموکراسی است با نادموکرات‌ها یا دشمنان دموکراسی. تنها آن گمان‌ها و بدگمانی‌هایی برای انسان دموکرات و شیوه زندگانی یا کشورداری دموکراتیک پذیرفتنی است که بتوان آنها را شناخت و به قاعده یا قانون در آورد تا راه برای تکرار آنها بسته شود. شیوه کشورداری دموکراتیک بیشتر توانایی سازمان دادن بدگمانی‌ها و نیز بدگمانی‌های نهادی شده است تا سلطه اندیشه‌ها و آرمان‌های والا. و چون چنین است سرگشتگی یا سرخوردگی اندیشه‌ورزان و روشنفکران و تلاشگران اجتماعی را نیز بایستی دریافت که گمان داشته‌اند دموکراسی سلطه اندیشه‌ها و آرمانهای والاست تا حاکمیت مردم. برای دموکراسی، برای دموکراسی بیشتر، بدگمانی‌های اجتماعی و سیاسی امروز را بشناسیم و به قاعده و قانون درآوریم، بوسیله نمایندگان مردم.