هوشنگ دودانی

غم انگيز است. خبرها تکان دهنده است. خوشبختانه مردم ما در چنين روزهايي همواره همبستگي از خود نشان داده اند، و بارديگر ساخته اند. هر ويرانه ای را مي توان از نو ساخت، اما افسوس رفته ها را ديگر نمي توان برگرداند.

امروز:

از روزگارمان گله کردم،
- با گورهای خالي.
و اشگ را چو يتيمان،
بر سنگ هايشان يله کردم.

بار ديگر زلزله و اين بار در بم

و ديروز بم:

«... پس از فتح شهر آغا محمد خان دستور داد عده زيادی را به قتل رساندند و از کله آنها منار ساختند. »

« از شش هزار سال قبل بم و حومه آن محل سكونت مردم بوده است . بم در 193 كيلومتري جنوب غربي كرمان و در دشت حد فاصل جبال بارز و كوههاي كبودي واقع شده است . و جمعيتي بالغ بر 182040 نفر در آن سكنا دارند . در زمان هاي باستان مردم در قلعه اي زندگي مي كردند كه به آن ارگ بم مي گويند . اين ارگ دُرّ گرانبهاي ديدنيهاي تاريخ ايران است و يكي از زيباترين بناهاي عصر اشكانيان است . اين ارگ بزرگترين بناي خشتي جهان است و در مساحتي بالغ بر 6 كيلومتر مربع و بر فراز تپه اي به ارتفاع 61 متر واقع شده است .

شواهد تاريخي در باره اين ارگ فراوان اند و گاهي به افسانه مي مانند . ارگ بم را به بهمن پسر گشتاسپ نسبت مي دهند . تا 180 سال قبل مردم در ارگ زندگي مي كردند . بناي ساختمان از خشت ،‌ آجر و گل است . تنها يك در ورودي موجود است كه به طاقهاي عصر ساساني مي ماند . دو برج موجود در عصر صفوي به آن اضافه شده است . خرابه هاي دروازه ديگري را در بخش شمالي ارگ مي توان ديد . ارگ چهار مرتبه دارد . نخستين با ارتفاع 18 متر امن ترين بخش ارگ است . قلعه ها در فاصله 30 تا 40 متري از يكديگر قرار دارند . پست هاي ديده باني به امنيت قلعه مي افزايند و محل استراحت نگهبانان اند . كنگره ها و برجها نقشي اساسي در امنيت قلعه دارند . خندقي قلعه را احاطه كرده است و ارگ از سمت جنوب داراي راهي است كه به كاخ حاكم ختم مي شود و چند رديف مغازه در دو سوي شرق و غرب قلعه واقع شده است . 60 متر از مسير منتهي به بازار مسقّف و سنگ فرش است . مسجد جامع ،‌ آب انبار ، ‌ميدان ، مكتب ،‌ حمام ،‌ زورخانه و چندين خانه قسمت هاي تشكيل دهنده ارگ محسوب مي شوند . بعضي خانه ها قسمت اندروني و بيروني ، مجراي تهويه ،‌ رواق ،‌ اتاقهاي خاص تابستان و زمستان ، ، اصطبل اسب و گوسفند و چاه آب دارند . ساكنان با كشاورزي و قالي بافي امرار معاش مي كردند. از دروازه دوم مي توان بخش حاكم نشين ارگ را ديد كه بر فراز كوهي قرار دارد .
در كنار اصطبل حيوانات مخزن آب و چاهي در بخش جنوب شرقي قرار دارد . در دروازه سوم خانه هاي فرماندهان نظامي قرار دارد . آسيابي بادي در عصر قاجار در ارگ بم ساخته شد كه در قسمت جنوب غربي قلعه واقع است . بخش حاكم نشين ،‌خود از دو بناي چهار فصل و خانه حاكم ،‌ برج مراقبت مركزي ،‌حمام ،‌ حوض و چاه آب تشكيل شده است .

تا 80 سال قبل از بخش حاكم نشين قلعه جهت اهداف نظامي استفاده مي شد . نوشته هاي دوران اسلامي و مطالعات معماري و باستان شناسي بر اين مطلب دلالت دارند كه اين ارگ به دوره قبل از ساسانيان و احتمالا دوره اشكانيان تعلق دارد . ارگ بم در طي تاريخ مورد توجه بسيار بوده است . »

جمعه - 5 دی 1382