به گزارش خبرگزاری ایسنا مديرمسوول، سردبير و اعضاي تحريريهي روزنامهي شرق از خبرگزاري ایسنا بازديد کرده و در نشستي با عنوان ”قداست قلم، صداقت خبر، رسالت خبرنگار” شركت كردهاند.
مهدي رحمانيان مديرمسوول روزنامهي شرق با اعتقاد به اين كه نميتوان لزوما از واژهي قداست براي قلم استفاده كرد، گفت: از آنجا كه انتشار درست يا غلط يك خبر در هر رسانه، اثراتي مثبت و منفي را به بار خواهد آورد، همهي كساني كه به نوعي در رسانه مسووليتي دارند، موظفند تنها صداقت را سرلوحهي كار خود قرار دهند.
وي با اشاره به ميزان تاثيرگذاري خبر، افزود: هر چه سطح يك نشريه بالاتر ميرود به مراتب ميزان اثرگذاري خبري كه در آن منتشر ميشود، بيشتر ميشود.
مديرمسوول روزنامهي شرق با بيان اين كه، ما در روزنامهمان اعتقادي به تجويز نداريم و تنها در مقام توصيف اخبار هستيم ادامه داد: ما بر اين اعتقاديم كه بايد آنچه كه هست را با توجه به خطوط قرمز فراواني كه وجود دارد با صداقت و درستي منتشر كرد و در نهايت، قضاوت را بر عهدهي مردم گذاشت، چرا كه صداقت، گوهر كار هر فردي است كه در يك رسانه كار ميكند و اگر اين صداقت نباشد، در همهي حوزهها تاثيرات مخربي به بار خواهد آمد.
به اعتقاد وي، برآيند حركت مطبوعات و رسانهها در ايران با توجه به تمام دغدغههايي كه با آن دست به گريبانند، تا كنون بد نبوده است.
رحمانيان در ادامه با تاكيد بر اين كه نبايد فشارهاي حاكم بر مطبوعات موجب تحريف اخبار شود، يادآور شد: فشارهايي كه بر مطبوعات سايه افكنده است، شايد تنها در تقطيع و سانسور يك خبر قابل پذيرش باشد و به هيچ عنوان تحريف را توجيه نميكند.
وي با انتقاد از عدم تعريف خطوط قرمز و وفاق بر آنها، گفت كه به اين دليل يك روزنامهنگار نميداند با نوشتن چه مطالبي مواخذه ميشود و يا بالعكس.
مديرمسوول روزنامهي شرق با بيان اين كه ما بر اساس برخي از ملاحظات، بعضا به برخي از حقايق اصلا نميپردازيم، اما تن به تحريف نميدهيم، افزود: در بعضي مواقع اين تصور براي ما وجود دارد كه پرداختن به يك حقيقت كه بعضا لازم است به آن پرداخته شود، مانع از پرداختن به حقايق ديگر ميشود، لذا با توجه به برخي ملاحظات از يك حقيقت چشمپوشي ميكنيم و به طور كامل آن را كنار ميگذاريم تا بتوانيم از اين طريق به ساير حقايق بپردازيم.
اين مديرمسوول از تعجيل در امر اطلاعرساني بخشهاي مختلف دستگاههاي حكومتي انتقاد و ابراز عقيده كرد: بعضا ديده ميشود مطالبي كه بايد از سوي دولت در يك پروسهي پنجساله به اطلاع مردم برسد در عرض پنج الي ششماه براي مردم بازگو ميشود كه اين امر به هيچ وجه درست نيست. بايد به سمتي رويم كه با اجتناب از هر گونه عجله گام به گام اطلاعرساني كنيم.
رحمانيان از جامعه و حكومت به عنوان خط قرمزهاي اصحاب مطبوعات ياد كرد و با معرفي حريم خصوصي افراد و حريم عمومي جامعه بهعنوان زيرمجموعهي اين خطوط قرمز اظهار داشت: هنجارهاي عمومي جامعه و حريم خصوصي افراد بايد كاملا رعايت شود . طبق آموزههاي ديني، عرف جامعه و اصول انساني نبايد وارد حريم خصوصي افراد شد، همه موظفند ارزشها و هنجارهاي عموم جامعه را رعايت كنند و در رعايت اين هنجارها هيچگونه منتي بر مردم نيست، چرا كه چنانچه مطبوعهاي ارزشها و هنجارها را زير پا بگذارد، ضرر اين بيتوجهي متوجه خودش ميشود.
به گفتهي وي اين مساله به رعايت خطوط قرمز حكومت نيز تسري پيدا ميكند، چرا كه يك روزنامه اگر خطوط قرمز حكومت را زير پا بگذارد، قطعا در بقاي خود دچار مشكل ميشود، از اين رو بايد آن خط قرمزها به درستي رعايت شود اما تنها اشكالي كه در اين زمينه وجود دارد اين است كه اصحاب قلم بعضا همهي خطوط قرمزي را كه مد نظر حكومت است به اين دليل كه حكومت از آن تعريف درستي نكرده، نميشناسند، لذا گاهي مواقع از يك خط قرمز رد ميشوند.
محمد قوچاني سردبير روزنامهي شرق: وظيفهي ما به عنوان خبرنگار، پوشش دادن تمامي خبرهايي است كه در جامعه اتفاق ميافتد. بر همين اساس در شمارهي اول روزنامهي شرق تاكيد كرديم كه ورود به هيچ حوزهاي را براي خود محدود نميكنيم، مگر آنكه قانون يا عرف جامعه آن را محدود كرده باشد.
محمد قوچاني، سردبير روزنامهي شرق اظهار داشت: احساس ما در روزنامه شرق اين بود كه اين نحوهي پرداختمان به موضوعات است كه آن موضوع را مبتذل يا معتبر ميكند و نه صرف پرداختن به آن موضوع.
وي به عنوان مثال به ماجراي يك مسالهي خانوادگي مربوط به يك مسوول يا ورزشكار و نحوهي پرداختن مطبوعات و نشريات به اين موضوع اشاره كرد و افزود: در اين ماجرا نوع پرداخت روزنامهي شرق و نيز هفتهنامههايي كه تيترهاي جنجالي ميزنند را در انتخاب تيتر، نوع عكس و انتشار مطلب مقايسه كنيد.
قوچاني گفت: به اعتقاد من حوزهي خصوصي افراد را بايد محترم شمرد اما اين امر براي كسي مصداق دارد كه تنها در حوزهي خصوصي خود در حال فعاليت است، يعني حوزهي خصوصي او، فقط مربوط به خودش ميباشد و او اختيار دارد كه دربارهي آن هر تصميمي بگيرد.
وي افزود: يك سياستمدار زماني كه وارد حوزهي عمومي ميشود، بايد بداند كه حوزهي خصوصياش، نيز مورد نقد و ارزيابي قرار ميگيرد.
به گفتهي وي در شرايط خيلي طبيعي و معمولي، هيچ ايرادي ندارد كه روزنامهها و مطبوعات، به گونهاي كه متعرض اخلاقي يا غيراخلاقي بودن كاري نشوند، به اطلاعرساني بپردازند.
وي تاكيد كرد: اخلاقي كردن يا نكردن يك ماجرا، وظيفهي يك روزنامه نيست، بلكه وظيفهي يك روزنامه اطلاعرساني است.
به گفتهي وي نبود شرايط متعادل در وضعيت كنوني باعث ميشود كه اطلاعرساني در برخي از زمينهها متوقف شود.
قوچاني در خصوص بحث صداقت خبر و قداست قلم، با بيان اينكه صداقت را در ژورناليسم با اخلاق يكي نميداند، ادامه داد: با توجه به وضعيت فعلي جامعه ما، صداقت براي يك روزنامهنگار در جامعهي مطبوعاتي ايران، به اين معناست كه به جامعه دروغ نگويد.
وي با بيان اينكه ما نميتوانيم لزوما همهي واقعيت را بگوييم، اظهار داشت: ما نميتوانيم همهي ابعاد واقعي يك ماجرا را بيان كنيم و اين به دليل خطوط قرمز نامشخصي است كه نقشهي دقيقي از آن وجود ندارد.
به گفتهي سردبير روزنامهي شرق، يكي از موانع انتقال واقعيت در جامعه ما، حكومت به معناي اعم آن يعني هر دو جريان موجود است.
قوچاني ادامه داد: اين هر دو جريان، خطوط قرمزي دارند كه مانع از اطلاعرساني مطبوعات مستقل از احزاب و بخشهايي از حاكميت، ميشوند.
وي در بخش ديگري از سخنان خود گفت: اگر شما عكسهايي نامتعارف از هيأت دولت و وزرا را منتشر كنيد، قطعا با يك شوخي يا انتقاد مواجه ميشويد.
وي با اشاره به دقت رييس جمهور و هيات دولت در حركات خود، براي اجتناب از ايجاد چنين لحظههايي براي انداختن اين عكسهاي نامتعارف، گفت: خاتمي نسبت به تمام روساي جمهور گذشته، سعهصدر بيشتري دارد. ولي به هر حال اين حساسيت وجود دارد.
وي با مثبت ارزيابي كردن ايجاد امكان مصاحبه خبرنگاران با اعضاي هيات دولت و رييس جمهور در روزهاي چهارشنبه، افزود: اگرچه اين جلسات، در 25 سال گذشته سابقه نداشته است اما به هر حال هنوز هم در انتشار اخبار و نيز گرفتن اطلاعات از وزرا توسط خبرنگاران، حساسيتهايي وجود دارد. اين امر متعلق به قوهي مجريه است چه رسد به قوهي قضاييه كه ديوارهايش ستبر و استوار و اطلاعرسانياش خيلي سخت و از مجاري خاص انجام ميشود.
به گفتهي وي حكومت، به طور طبيعي، نسبت به مطبوعات اين حس را ندارد كه بايد اطلاعرساني كند و به همين دليل يك سري روابط عمومي درست ميكند و يك عده از همكاران مطبوعاتي را در آنجا استخدام ميكند. به همين ترتيب نيز يكسري از خبرها را از طريق نهادهاي رسمي با يك ادبيات واحد و دولتي منتشر ميكند.
سردبير روزنامهي شرق ادامه داد: متأسفانه برخي از همكاران ما به دليل وضعيت بد معيشتي و حرفهاي روزنامهنگاري، مجبور هستند كه در اين روابطعموميها مشغول به كار شوند و اين خود يكي از موانع اساسي اطلاعرساني در كشور ماست.
به اعتقاد وي در حال حاضر اين روابطعموميها هستند كه مطبوعات را هدايت ميكنند و مطبوعات نيز به دليل ضعف حرفهاي و ضعف بنيهي اقتصادي و به اين علت كه نميتوانند در خيلي از حوزهها، خبرنگار داشته باشند به پژواكي از اطلاعرساني دولت تبديل ميشوند.
وي معتقد است كه احزاب سياسي نيز به راحتي حاضر نيستند كه مطبوعات به اطلاعرساني از آنها بپردازند.
قوچاني با بيان اين مطلب كه انتشار نشريات حزبي ايرادي ندارد، يكي از آفتهاي وضعيت فعلي مطبوعات را، ادغام احزاب و مطبوعات دانست و يادآور شد: در اين سالها روزنامه مستقل خيلي كم وجود دارد. و به اعتقاد من قطعا روزنامههاي ما مجبورند، در برخي مواقع، باجهايي بپردازند و نتيجهي اين امر آن است كه يك روزنامه براي اثبات اين امر كه به هيچ گروهي وابسته نيست، بايد به همهي آنها، احساس وابستگي كند يعني به عنوان مثال، خبر همهي آنها را به طور يكسان پوشش دهد.
قوچاني در ادامه به برخي هنجارهاي اجتماعي در جامعه اشاره كرد و گفت: به عنوان مثال، ما بر روي جلد همشهري تهران، در سال گذشته كه در آن سيزدهبدر تقارن با ايام محرم داشت يك عكس از سيزدهبدر دو سال گذشته كه سيزدهبدر مقارن با ايام محرم نبود چاپ كرديم. اين عكس در حالي منتشر شد كه بين سيزدهبدر و ايام محرم تقارني وجود داشت، اما يكي از افرادي كه در آن عكس حضور داشت با ما تماس گرفت و به اين كار ما اعتراض كرد و گفت كه «من در حراست يك اداره كار ميكنم ،به من در محل كار، ميگويند كه در ايام محرم به مراسم سيزدهبدر رفتهاي.»
قوچاني افزود:ما در اين مسأله براي توضيح و بيان اينكه اشتباه كردهايم، اعلام آمادگي كرديم اما او ميگفت از من قبول نميكنند كه اين عكس در سيزدهبدر همين امسال انداخته نشده است.
وي با تأكيد بر لزوم درك جامعه از اين نوع موارد، ادامه داد: مثلا در ماجراي عكس آقاي ميردامادي، اگرچه شايد اين عكس متناسب كار شدن در روزنامه نبود، اما ما در اين خصوص با دو گروه مواجه شديم، اولي گروهي كه از روزنامه انتقاد داشت و نميتوانست بپذيرد كه ما اين كار را عمدا انجام ندادهايم. گروه دوم كساني بودند كه اين كار را ميپسنديدند و ميگفتند خوب كاري كرديد.
به گفتهي وي هيچيك از اين دو گروه درك نميكردند كه فرآيند روزنامه، فرآيند بسيار سختي است كه به دليل انتشار هر روزهاش، امكان رخداد اشتباه در آن وجود دارد.
وي تصريح كرد: اصولا جامعه تصور درستي از اشتباهات كار ما ندارد و با توجه به اينكه در سالهاي اخير، مطبوعات به عنوان سنگرهاي جامعه مدني و مبارز سياسي قلمداد شدهاند، جامعه اين امر را كه اين ركن هم در جايي خطايي انجام دهد، خيلي سخت باور ميكند.
وي با بيان اينكه در تمام مشاغل و پيشهها امكان اشتباه وجود دارد، گفت: اما جامعه اشتباه از روزنامهنگار را نميپذيرد. شايد علت، اين است كه كار ما هر روز صبح روي دكههاي روزنامهفروشي است و هر روز صبح ديده ميشود.
وي معتقد است كه گاه جامعه كار روزنامهنگاران را وحي منزل و غيرقابل بازگشت ميدانند، اين در حاليست كه خود روزنامهنگاران چنين تصوري از كار خود ندارند.
وي همچنين به موانع اقتصادي در فضاي مطبوعاتي اشاره و خاطرنشان كرد: اقتصاد ما بيمار است و بيماري آن به مطبوعات نيز تسري يافته است.
قوچاني در بخش ديگري از سخنان خود، اظهار داشت: اين فشار را در سالهاي اخير به ويژه در روزنامه شرق از ناحيه توليدكنندگان بخش اقتصادي ديدهايم. اين فشار براي انتشار اخبار و اطلاعات اين توليدكنندگان اعمال ميشود.
وي فشار آوردن بر اقتصاد مستقل مطبوعات در بخش آگهيها، هدايت كردن اخبار از طريق روابط عموميها و شبكههاي خبري اختصاصي را از جمله موانع كار روزنامهنگاري با محوريت صداقت عنوان و خاطرنشان كرد: همهي اين عوامل باعث ميشود كه محور صداقت براي ما معني تلاش كردن براي دروغ نگفتن،در راستاي انتقال اخبار را پيدا كند.
سردبير روزنامه شرق ادامه داد: ما رسما اعلام ميكنيم كه كاري كه ما ميتوانيم انجام دهيم اين است كه براي برخي حوزهها حرمت قايل شده و وارد آنها نشويم.
وي با بيان اينكه اين حرمت قائل شدن، منفك از عقلاني بودن يا نبودن است، اظهار داشت: شايد خيلي از اين حريم قايل شدنها منطقي نباشد و نظر شخصي من اين است كه بايد وارد نقد جزئيترين روابط سياسي جامعه شويم.
وي اين نوع نقد را وظيفهي روزنامه دانست و افزود: اما جامعه، حكومت، اقتصاد و احزاب ما اين امر را برنميتابند و طبيعي است كه ما در روزنامه شرق اعلام كنيم وارد برخي حوزهها نميشويم و اين امر به معني عدم صداقت ما نيست بلكه به معناي عدم توانايي ماست.
وي تصريح كرد: ما براي ماندن خود در اين عرصه و فضا و براي اينكه بتوانيم به اين جريان اطلاعرساني همچنان ادامه دهيم، اين كار را ميكنيم. روزنامهنگاري شغل ما، علاقه و زندگي ماست و ما نميخواهيم آن را از دست بدهيم. مگر آنكه به نقطهاي برسيم كه نتوانيم در اين حوزه با شرافت كار كنيم.
قوچاني با بيان اينكه هنوز به اين نتيجه نرسيدهايم، در مقام نتيجهگيري از سخنانش گفت: سعي خواهيم كرد كه در حد وسع و توانايي خود، سقفي از واقعيتهاي جامعه را انتقال دهيم.
وي اين روند را در موارد ديگر نيز صادق دانست و با اشاره به نوع انتشار خبر دادگاه زهرا كاظمي گفت: ما چاپنكردن اين خبر را معادل كنارهگيري از فعاليت روزنامهنگاري نميدانيم بلكه ميگوييم تمام مسأله ما، مسأله كاظمي نيست.
وي افزود: به همين دليل صداقت، براي ما، فقط اين است كه دروغ نگوييم. به اعتقاد وي مقاومت در مقابل اعمال فشارها بر عهدهي مطبوعات نيست.
وي مطبوعات را بخشي از جامعه مدني خواند كه متأسفانه در سالهاي اخير، از آنها انتظارت بيش از حد و خارج از طاقت ايجاد شده است.
وي با بيان اينكه افرادي كه در روزنامهها مشغول به كار بودهاند، انسانهايي توانمندي بودهاند، افزود: حضور سياستمداران و دولتمردان در عرصهي مطبوعات چنان زياد بوده كه در نتيجه عدهاي مفهوم مطبوعات را با ديگر حوزههاي جامعه مدني ادغام كردهاند و در نتيجه هر پيشنهادي كه در مورد راهبري جنبش اصلاحطلبي به آنها داده ميشد، آن را ميپذيرفتند.
وي با بيان اين نكته كه قصد متهم كردن كسي را ندارد، گفت: ما هم در اين ماجرا نقش داشتهايم، اشتباهاتي را به طور دستهجمعي انجام دادهايم كه در درصدي از آن من نيز نقش داشتهام.
به گفتهي وي مطبوعات بيش از اين نميتوانند در مقابل حكومت از خود كاركرد يك حزب سياسي را نشان دهند.
وي با بيان اينكه مطبوعات بازتاب جامعه خود هستند، ادامه داد: اگر مردم نهاد مدني داشتند از طريق روزنامه،صرفا، ميتوانستند صداي خود را به جامعه منتقل كنند.
وي گفت: اگر براي خبر زهرا كاظمي در جامعه كشش بيش از اين وجود داشت، مردم نميبايست روزنامههايي كه اين خبر را منتشر نكردند را ميخريدند.
به گفتهي وي، اين امر نشان ميدهد كه اين نوع اتفاقات، براي جامعه خيلي داراي اولويت نيست و مردم ما به كمترين هزينههاي سياسي بسنده ميكنند.
قوچاني افزود: البته من به مردم حق ميدهم زيرا نهاد مدني وجود ندارد كه نظرات مردم را سازماندهي كند.
سردبير روزنامهي شرق ادامه داد: درست است كه ما، در عرصه مطبوعات، نظرات مردم را جهتدهي ميكنيم اما ما هم در حد توان خود كار ميكنيم، زيرا بازتاب همين مردم هستيم.
وي با بيان اينكه جامعه بايد اصل خطا و اشتباه را از مطبوعات بپذيرد، تاكيد كرد: ما بازتاب همين مردم هستيم. هرچه مردم بيشتر از روزنامه حمايت كنند، روزنامه ميتواند بيشتر براي مردم كار كند.
وي با بيان اينكه وضعيت فعلي مطبوعاتي ما گوياي وضعيت لايههاي عميقتر جامعه است، يادآور شد: نميتوانيم ادعا كنيم كه مطبوعات ما در سالهاي 76 تا 80 در اوج كار خود قرار داشتند و مطبوعات قبل از اين سالها را ناديده بگيريم.
وي با اشاره به نشرياتي همچون كيان، ايران فردا و سلام كه در سالهاي پيش از سال 76 منتشر ميشد ، اظهار داشت: اين روزنامهها در آن سالها در حالي كار ميكردند كه تيراژ و زبانشان از سالهاي 76 به بعد محدودتر بود.
وي تصريح كرد: مردم ميتوانند در هر دورهاي شيوهي مواجهه با حكومت را پيدا كنند و مطبوعات تنها ميتوانند اين شيوه را بازتاب دهند.
به گفتهي وي نشريهي كيان، توانست يكي از دورههاي طلايي دينشناسي در كشور ما را شكل و بازتاب دهد و پايهگذار انديشهاي كه پايهي همين جنبش اصلاحطلبانه بود، باشد.
وي در بخش ديگري از سخنان خود، يادآور شد: به اعتقاد من نبايد اينگونه باشد كه ما از يك فرمول خاص تبعيت كنيم. يعني نبايد فكر كنيم كه عدم انتشار يك خبر، به معناي خارج شدن از رسالت مطبوعاتي است. بلكه بايد تلاش ما اين باشد كه در انتشار يك خبر، دروغ نگوييم.
به اعتقاد وي جامعه ايران 100 سال است كه جنبش اصلاحطلبي را پيگيري ميكند.
قوچاني در پاسخ به اين كه برخي به پذيرش فشارهاي احتمالي براي عدم انتشار يك خبر انتقاد وارد ميكنند و برخي آن را با توجيه ضرورت تداوم كار ميپذيرند، نظر شما در اين خصوص چيست؟ گفت: زندگي يك سازش است. به عنوان مثال كسي كه براي ورود به دانشگاه در كنكور شركت مي كند و پس از قبولي، در آنجا يكسري درسهاي عمومي را كه گاه ضروري هم نيست، پاس ميكند؛ نشان از سازش او دارد.
به گفتهي وي در اين راستا، مقاومت از آن همين مردمي است كه همين مثلا كنكور را ميپذيرند، اما از دل اين سازشها، تغييرات را ايجاد ميكنند و نه خارج از آن.
وي با بيان اينكه مردم ما با همين وضعيت و در همين كشور، تغييرات ايجاد ميكنند، افزود: مقاومت لزوما اين نيست كه در خيابان به شعار دادن بپردازيم.
وي در مقام بيان يك مثال در اين خصوص، گفت: حافظ هم در بدترين وضعيت استبدادي شعرهايي گفته است كه به نوبهي خود در اوج قلهي شعر فارسي قرار دارد.
سردبير روزنامه شرق تكيه بيش از حد بر خبر خبرگزاريها در مطبوعات را اشتباه خواند و با بيان اينكه امسال در جشنواره مطبوعات در بخش خبر، دچار بحران عجيبي بوديم، يكي از علل آن را استفاده از خبر خبرگزاريها دانست و افزود: مطبوعات ما به دلايل ساختاري، بدون اتكاء به خبرگزاريها دچار بحران ميشوند.
به گفتهي وي بسياري از ناشران ما حاضر نيستند براي مطبوعات هزينه كنند و اين يكي ديگر از دلايل اين بحران است.
وي در ادامه با تأكيد بر لزوم درج منبع خبر در اخبارمنتشره، تصريح كرد: اگر خبرگزاريها نباشند، اطلاعرساني در همين حد نيز ممكن نيست.
13 مرداد 83