چگونگی و کیفیت نهادها و شیوههای رفتار در نظامهای سیاسی دموکراتیک از چندی و چونی درجه و امکان مشارکت انسانها در آنها دریافته میشود. یکی از سنجههای اصلی برای آنچه گفته شد میزان آمادگی ذهنی انسانها برای شرکت در روندهای دموکراتیک است، همچنانکه برای نظامهای سیاسی نیز توان و چگونگی حل مسالههای سیاسی و اجتماعی یکی از سنجههای اصلی است. در پایان اما بررسی چگونگی سازگاری یا انطباق آن دو، یعنی انسانها و رفتار اجتماعی و سیاسی آنها و سازگاری یا ناسازگاری آنها با نظام سیاسی، پاسخگوی بسیاری از پرسشها در باره آینده زندگانی اجتماعی و سیاسی خواهد بود.
حتی در نظامهای دموکراتیک هم آنهایی که با ایدیولوژیهای بسته و با سختآیینی به پدیدههای اجتماعی و سیاسی مینگرند کمتر خود را به شناخت واقعیت دگرگونیپذیر و واقعیتهای دگرگون شده نیازمند میدانند. ایدیولوژی و آیین پاسخ را پیشاپیش آماده دارد. بسیار دیده شده است که ایدیولوژیستیزان حرفهای خود بسیار سختآیینتر از دارندگان ایدیولوژی بستهاند و سد راه شکفتگی دموکراتیک رفتارهای انسانها و نهادهای اجتماعی میشوند. برای آنها نیز دشوار است پذیرفتن این که فرد فرد انسانها، حتی آنهایی که در گروهبندیهای گونهگون به تلاش اجتماعی و سیاسی سرگرمند، نخست بایستی از چند و چون پدیدهها و واقعیتها و دگرگونیهای آن آگاه گردند تا بتوانند نظری داشته باشند. اگر سختآیینان بدون نیاز به شناخت از واقعیت پاسخ پرسشها را از آیین خود دریافت میدارند، دشمنان آنها راه کوتاهتر را برمیگزینند و با همان سختآیینی به رد و انکار آنها میپردازند و هر دو اما در نقطهای به هم میرسند، آنجا که واقعیت دگرگون شده خود را آشکار میسازد و آن دو را انگشت به دهان میگذارد.
در میان کسانی که در انتخابات ریاست جمهوری شرکت نکردند من کسی را سراغ ندارم که آن را گونهای مبارزهجویی نیرویی و بسیج مردم علیه نظام سیاسی دانسته باشد، آنها از اصول خود دفاع میکردند و بر کاستیهای موجود در نظام حقوقی و سیاسی انگشت میگذاشتند. در نظام سیاسی کشور ما بخشهایی از مردم از شرکت فعال در زندگی اجتماعی و سیاسی محرومند و هستند کسانی که خود در روندهای انتخابات ریاست جمهوری شرکت داشتند و به نتیجه دلخواه نرسیدند، اما با گریز از شکست و ناتوان از پذیرش مسوولیت کردههای خویش به دنبال کیسه بوکس میگردند، و چه بهتر از آنهایی که هم از حقوق اجتماعی محرومند و هم فریادرسی در نظام سیاسی و شیفتگان آن ندارند. اینگونه کیسه بوکس جوییها ضداجتماعی، نفرتانگیز و جداییانداز در میان مردم ایران است و بهتر است هرچه زودتر به آن پایان داده شود. تا وقتی که نظام حقوقی و سیاسی کشور کسانی را از شرکت در زندگی اجتماعی و سیاسی محروم میکند، وظیفه ما دفاع از حقوق آنهاست نه کیسه بوکس کردنشان.
باری، انتخابات ریاست جمهوری پایان یافته است. رییس جمهور برگزیده شده است. ریاست جمهوری او از سوی رهبر بر پایه قانون تنفیذ شده و خود او در مجلس سوگند یاد کرده، وزیرانش را هم به مجلس معرفی کرده است و باید دید مجلس با آنها چه میکند. پس از آن نوبت به سختترین بخش کار میرسد، و آن تنفیذ ماست. تنفیذ بر پایه واقعیتهای کار و تلاش و خدمت آنها.
در خبرها خواندم «بسياري ازفعالان سياسي كه در جامعه تحت عنوان اصلاحطلب شناخته مي شوند در روزهاي اخير و به ويژه پس از اعلام كابينه در قبال تحولات، سياست سكوت و نظاره را پيشه كرده و از اظهارنظر پرهيز ميكنند؛ گرچه بسياري از آنان نام اين واكنش را سكوت نميگذارند و يا برخي از محافل نزديك به آنان از اين امر به عنوان سياستي هوشمندانه ياد ميكنند؛ البته در اين ميان فعالان سياسي كه در جامعه تحت عنوان اصولگرا شناخته مي شوند نسبت به اين سياست جناح رقيب خود، مواضع ديگري دارند.»
گفتگوهای جالبی هم با برخی از بزرگان شده است که همه را اینجا هم میگذارم.
** حبيبي: اصلاحطلبان تلافي نميكنند
يك عضو شوراي مركزي انجمن اسلامي مدرسين دانشگاهها اظهار ميكند: تجربهي اصلاحطلبان در مقابل گروه مقابلشان در هشت سال دولت آقاي خاتمي تجربهي تلخي است؛ از اين رو نميخواهند در مقابل حريف كار مشابهي انجام دهند.
دكتر نجفقلي حبيبي، در گفتوگو با خبرنگار ايسنا درباره تحليل عملكرد اصولگرايان پس از انتخابات رياستجمهوري ميگويد: معتقدم آنها بايد كارشان را انجام دهند و بهانهاي نداشته باشند؛ زيرا فردا هر اتفاقي بيفتد و از عهدهي مسووليت برنيايند، آن را به گردن كارشكنيهاي طرف مقابل مياندازند.
وي درباره سياست «سكوت و نظاره» كه گفته ميشود از سوي اصلاحطلبان دنبال ميشود، اظهار ميكند: سكوت، اصلاحطلبان را به انزوا نميبرد؛ زيرا آنها در درون خود فعال برخورد ميكنند و مشغول خودسازي، تحليل و بررسي شرايط هستند.
عضو دفتر سياسي جبهه مشاركت ايران اسلامي ميافزايد: اصلاحطلبان چون نتايج انتخابات را پذيرفتهاند ميخواهند فرصت دهند تا دولت جديد كارش را انجام دهد و تصميمات و برنامههايش را عملي كند.
** رحمانيان: سياستي هوشمندانه
مديرمسوول روزنامه شرق با بيان اينكه سكوت اصلاحطلبان در موقعيت فعلي يك سياست هوشمندانه و امري بديهي و معقول است، ميگويد: اصلاحطلبان بايد در اين برهه دورهاي را به عنوان دورهي سكوت براي خود تعريف كنند و از هرگونه پيشداوري بپرهيزند، همچنين صرفنظر از شناختشان از اصولگرايان، به دولت اجازه دهند تا كارش را انجام دهد.
مهدي رحمانيان نيز به ايسنا گفت: هرچند اصلاحطلبان از رسانههاي مطلوبي برخوردار نيستند ولي بايد سعي كنند از طرق مختلف به مردم نزديك شوند و به بازسازي موقعيت خود در چند سال آينده بپردازند.
وي مياافزايد: سياست سكوت اصلاحطلبان در مقايسه با اصولگرايان بسيار پسنديده و عقلاني است؛ زيرا بعد از شكست، اصولگرايان در سال 76 به تخريب خاتمي روي آورند كه شيوه پسنديدهاي نبود و كاري ضدملي به حساب ميآمد.
رحمانيان اضافه ميكند: توصيهي ما به اصلاحطلبان اين است كه از عملكرد مثبت و منطقي دولت دفاع كنند و آنچه را از نظرشان خلاف منطق و اصول بود مورد نقد قرار دهند.
مديرمسوول روزنامه شرق به شكست اصلاحطلبان در مجلس چهارم اشاره ميكند و ميگويد: اصلاحطلبان در حال حاضر با موقعيت مشابه مجلس چهارم مواجه هستند و بايد در بازسازي تشكيلاتي خود بكوشند تا در سالهاي آينده به موفقيت دست يابند؛ زيرا اتفاق خاصي نيفتاده است و اين جريانها گذرا و قابل تكرار و روندي طبيعي است.
وي ادامه ميدهد: كابينه اصولگرايان نيز گرچه يكدست است، ولي جريان راست را به تمام معنا نمايندگي نميكند.
** قوامي: با كدام ترييون؟
يكي از نمايندگان دورهي ششم مجلس شوراي اسلامي معتقد است: حتي اصلاحطلباني كه روزنامه دارند، خود را سانسور ميكنند، آنها هيچ تربيوني براي گفتن حقايق به مردم ندارند.
ناصر قوامي در گفتوگو با ايسنا، تاكيد ميكند كه اصلاحطلبان بايد بتوانند تربيوني براي ارتباط با مردم داشته باشند تا از طريق آن حرفهاي خود را به مردم بزنند. مثلا در زمينهي مسالهي انرژي هستهيي اصلاحطلبان حرفهاي زيادي براي گفتن دارند ولي هيچ تريبوني براي گفتن ندارند.
وي با بيان اين كه با توجه به وعدههاي داده شده از سوي اصولگرايان هنوز چيز ملموسي مشاهده نشده و بيشتر ائتلاف دروني و بروني بروز و ظهور پيدا ميكند ابراز عقيده ميكند كه اين طيف حتي در مجلس نيز طرحي جهت رفاه مردم صادر نكرده است و به نظر ميرسد در مواردي مانند مسالهي انرژي هستهيي و نيز تركيب كابينه با چالش مواجهند.
اين فعال سياسي ميگويد: بخش عظيمي از طرفداران اصلاحطلبان كه در انتخابات شركت نكردند و توقعات بالايي از اصلاحات داشتند، كه هرچند همهي آنها به جا نبود ولي بخش زيادي از آنها برآورده نشده است. اصلاحطلبان در مدتي كه در حاكميت نيستند بايد اين طيف را متقاعد كنند؛ قهر كردن و شركت نكردن در انتخابات مشكل را حل نميكند، بلكه مشكلي بر مشكلات كشور ميافزايد و باعث تضييع حقوق مردم ميشود. تصور آنها اين بود كه چه اصلاحطلبان باشند و چه نباشند، روند و ساختار همان است، بايد در اينباره با نخبگان و شخصيتهاي سياسي بحث و پرسيد كه چه بايد كرد.
** مزروعي: سكوت و نظاره عين هوشياري
يك عضو شوراي مركزي جبههي مشاركت ايران اسلامي در پيشگيري سياست سكوت و نظاره از سوي اصلاحطلبان را عين هوشياري ميداند.
رجبعلي مزروعي در گفتوگو با ايسنا، اظهار ميكند: ما در شرايط فعلي حرفي نميزنيم، تا جناحي كه قدرت را به دست گرفته كار خود را انجام دهد. با اين اوضاع و احوال، آنها به دنبال جايي ميگردند كه اشكالاتشان را به آن نسبت دهند. اگر موفق شدند و يا اگر نتوانستند به وعدههايشان عمل كنند، مردم متوجه خواهند شد.
وي با تاكيد بر اين كه اصلاحطلبان با سياست سكوت به انزوا نميروند، ميكند: ما كار فكري و تشكيلاتي خود را ادامه خواهيم داد و هرگز آن را متوقف نميكنيم.
عضو شوراي مركزي جبهه مشاركت ايران اسلامي با بيان اين كه اصلاحطلبان نقد قدرت را به عنوان يك وظيفه براي خود در نظر گرفتهاند، تصريح ميكند: نقد قدرت بستگي به شرايط زمان و مكان دارد و اكنون لزومي ندارد كه اين كار انجام شود. بايد منتظر باشيم تا دولت كار خود را آغاز كند و بعد از گذشت 6 ماه تا يك سال بهتر ميتوان به نقد قدرت پرداخت.
** حضرتي: تنها راه اصلاحطلبان
مديرمسوول روزنامهي اعتماد هم ميگويد: اصلاحطلبان بايد از يك طرف استراتژي نگاه به جلو و از طرف ديگر نگاه به عقب را با هم داشته باشند. چشمانداز آينده را به خوبي بررسي كرده، تغييرات، تحولات و مباحثي را كه در مجلس هفتم بنايش گذاشته شده و ادامهي آن را پيگيري كنند.
الياس حضرتي در گفتوگو با خبرنگار ايسنا، همچنين خاطرنشان ميكند: اصلاحطلبان بايد در عين حال نسبت به گذشتهي خود جمعبندي داشته باشند و بررسي كنند كه چرا با وجود امكان و فرصت مناسبي كه مردم در اختيار آنها قرار دادند، نتوانستند شرايط و اوضاع كشور را به خوبي درك و تحليل كنند.
وي با بيان اين كه عدم موفقيت اصلاحطلبان به ضعفهايشان برميگردد، ادامه ميدهد: عدم انسجام، عدم سازماندهي، نداشتن رهبري، نبود برنامهي جامع براي توسعهي همهجانبه و همچنين نگاه كم اهميت به موضوعاتي از قبيل ارزشهاي مذهبي و لايههاي اجتماعي به خصوص اقشار محروم و مستضعف جامعه و .... به عنوان بخشي از شعارهاي اوليهي اصلاحطلبان در زماني كه چپ ناميده ميشدند - بايد ريشهيابي شود. آيا اين موارد مرعوب فضاي چند نفر شد يا مشكل در جاي ديگري بود؟ اينها جمعبندي و نگاه به عقب است.
اين نمايندهي دورهي ششم مجلس استراتژي سكوت در نگاه به آينده را نيز بخشي از كار اصلاحطلبان ميداند و با تاكيد بر اين كه در اين مرحله سكوت كامل مد نظر نيست، ميگويد: در واقع اين فرصتي براي طرف مقابل فراهم ميآورد تا بهانهاي نباشد و همچنين بتواند با اختيارات، امكانات و هماهنگي كل قوا كه در كنارش هست بدون كوچكترين بهانه به حل مشكلات كشور بپردازد. اگر واقعا برنامههاي جناح رقيب با سير تكاملي با موفقيت پيش رفت، طبيعتاً اصلاح طلبان نيز بايد كمك كنند تا برنامهها به نتيجه برسند، اما چنانچه خداي نخواسته روز به روز اوضاع بدتر بشود، بايد براي جلوگيري از تخريب بيشتر، برنامههاي طرف مقابل به طور جدي نقد شود.
حضرتي ميافزايد: در حال حاضر برنامههاي دولت اعلام نشده و كابينهي معرفي شده نيز شناختهشده نيست، در اين حد ميتوان گفت كه اين ناشناختگي نقطهي ضعف محسوب ميشود، چراكه افراد كابينه يا به طور كلي در سطوح مديريتي حضور نداشتند و اگر هم حضور داشتند در سطوح و ردههاي پايينتر بوده كه ميتوان اين موضوع را نقطهي ضعف دانست، اما با يك نظارت دقيق ميتوان آن را حل كرد. بدين صورت اگر كمك خواستند بايد كمك صورت گيرد و بايد ديد كه تا چه حد برنامهها ميتوانند مفيد فايده باشد و اگر مفيد بود بايد كمك كرد.
مدير مسوول روزنامه اعتماد با اشاره به مبهم بودن برنامهها در شرايط فعلي و همچنين با اعتقاد به عدم آمادگي طرف مقابل اصلاحطلبان براي پذيرش كمك، ميگويد: گذشت زمان مشخص ميكند كه دوستانمان در حل مشكلات، گرفتاريها و ادامهي توسعهي پايدار تا چه حد ميتوانند با موفقيت روز به روز، روبرو شوند، چراكه مشاهدهي نشانههاي موفقيت برنامهها و حل مشكلات مردم آرزوي ماست.
حضرتي در ادامه با تاكيد بر اينكه روش سكوت و نظاره از سوي اصلاح طلبان تنها راه ممكن است، اظهار ميدارد: به نظر من اصلاح طلبان در حال حاضر راه ديگري جز سكوت و نظاره ندارند، نه اين كه بهترين راه باشد اما تنها راه است، آنها ميتوانند حداقل همكاري را داشته و از كارشكني و سياهنمايي دوري كرده و در نهايت هم سكوت كنند.
وي تاكيد ميكند كه مهمترين مسير در شرايط فعلي بازگشت به راه اصلي يعني راه امام(ره) به عنوان جوهرهي اصلي جمهوري اسلامي است.
اما در اين ميان نيروهاي موسوم به اصولگرا نسبت به اين سياست اصلاح طلبان اعتقادات و مواضع ديگري دارند.
** انبارلويي: افراطيون سكوت نكردهاند
سردبير روزنامهي رسالت اظهار ميكند كه اصولگرايان نبايد از پيروزي و اقبال مردم به خود مغرور شوند؛ زيرا هر فرازي يك فرود هم دارد.
محمدكاظم انبارلويي در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، ميگويد دوستان و رقباي ما در جبههي دوم خرداد نبايد نااميد شوند؛ زيرا آنها با اعتمادسازي و تصييح پيامها و قولهاي خود ميتوانند اميدوار باشند كه چهار سال ديگر مردم به آنها روي آورند.
وي ادامه ميدهد كه همهي ما بايد نظام و مقدمات آن را اصل بدانيم.
انبارلويي در عين حال معتقد است كه دوم خرداديها سكوت نكردهاند و هر روز در سايتها و روزنامههاي خود مطلب مينويسند.
وي ابراز عقيده ميكند: صلاحطلبان افراطي مشغول تهيه خوراك براي سازمانهاي حقوق بشري هستند و هر روز پيامهاي خود را مبني بر مبارزه با اسلاميت نظام طراحي و روانه بازار سياست ميكنند. آنها از تخطئهي دولت جديد و سخره كردن راي مردم كوتاه نيامدهاند و هر روز حرفي را در روزنامههاي خود مكتوب ميكنند.
وي همچنين خاطرنشان ميكند: دوم خرداديها نه آداب پيروزي را رعايت كردند و نه آداب شكست را.
انبارلويي با اعلام اينكه اصلاحطلبان بايد راي مردم را محترم بشمارند، ميافزايد: متاسفانه دوستان ما احترامي به راي مردم نميگذارند و گاهي تا مرز اهانت به مردم نيز پيش ميروند.
** اكرمي: اصلاحطلبان در حال مشاهدهاند
عضو شوراي مركزي جامعهي روحانيت مبارز نيز ميگويد: در حال حاضر شاهد سكوت مطلق از سوي اصلاحطلبان نيستيم؛ چنانكه افرادي مانند تاجزاده، بهزاد نبوي و آرمين نظرات خود را در مورد مسائل مختلف بيان ميكنند. بايد توجه داشت كه آنها در حال مشاهده هستند.
حجتالاسلام سيدرضا اكرمي در گفتوگو با ايسنا، اظهار ميكند: در هر دوره وقتي كه قدرت از دست گروهي به دست گروهي ديگر منتقل ميشود طرفداران گروهي كه قدرت از دست آنها خارج شده به سكوت دست ميزنند و اين سكوت نيز طبيعي است. آنها قصد دارند مشاهده كنند رييسجمهور جديد چه كاري انجام ميدهد و خط و مشياش چگونه است.
وي با بيان اينكه اصلاحطلبان در سه انتخابات اخير شكست خوردهاند، اظهار ميكند: آنها در حال حاضر نشستهاند، فكر و مطالعه ميكنند كه چرا شكست خوردهاند و علت شكست خود را بررسي ميكنند. شايد اين مطالعه و تفكر باعث شود كه آنها در عملكرد خود بازنگري كنند يا اينكه راه گذشتهي خود را ادامه دهند.
** غرويان: شوك انتخاباتي شايد هم تاكتيك
محسن غرويان با اعتقاد به اينكه در حال حاضر آنچنان كه تصور ميشود اصلاحطلبان سياست سكوت را در پيش نگرفتهاند، ميگويد كه آنها از طريق رسانهها و مطبوعاتي كه در اختيار دارند عقايد خود را در مورد مسائل مختلف ابراز ميكنند.
وي در گفتوگو با ايسنا اظهار ميكند: براي مثال مشاهده ميكنيم كه برخي از افراد عضو جريان اصلاحطلب در حال حاضر اقدام به تشكيل جبهههايي مانند «اعتماد ملي» و «اعتدال اسلامي» كردهاند.
اين محقق موسسه امام خميني(ره) در قم در عين حال سكوتي را كه بعضي از گروههاي اصلاحطلب در مواقعي اتخاذ ميكنند ناشي از شوك انتخاباتي ميداند و ميگويد: البته اين را ميتوان يك تاكتيك نيز دانست.
وي در پاسخ به اين پرسش كه عدهاي مطرح ميكنند سكوت جريان اصلاحطلب در حال حاضر عاقلانه است، اظهار ميكند: من نميتوانم اين مفاهيم را به راحتي به كار ببرم.
** يوسفپور: منتظر تركيب دولت هستند
مدير مسوول روزنامهي سياستروز اما ميگويد: از آنجا كه هنوز دولتي مستقر نشده، جناح هاي منتقد و مخالف دولت نميتوانند عكس العمل نشان دهند و منتظرند تا تركيب دولت و اقدامات آن را ببينند.
علي يوسفپور با بيان اينكه سياست سكوت و نظاره از سوي اصلاح طلبان طبيعي است، اظهار ميدارد: اين گروهها منتظر هستند تا تركيب دولت و اقدامات آن را ببينند و به محض اينكه اقدامات دولت شروع شود نقادي آنها هم آغاز خواهد شد.
مديرمسوول سياست روز با تاكيد بر اينكه احزاب ما هنوز قواعد بازي را ياد نگرفتهاند، اظهار ميكند: اگر احزاب به طور طبيعي بخواهند كار كنند، بايد وقتي در اقليت هستند به بازسازي خود بپردازند و وقتي به حاكميت رسيدند ضمن عمل به شعارهاي خود حقوق اقليت را رعايت كنند.
** بهروزي: حرفي براي گفتن ندارند
مريم بهروزي در مورد سكوت اصلاحطلبان در قبال كابينه اظهار ميكند: آنها حرف يا چيزي براي گفتن ندارند و دوست ندارند در مورد عملكرد گذشتهشان صحبتي بكنند.
دبيركل جامعه زينب(س) با ابراز اين عقيده كه در دورهي پيروزي اصلاحطلبان چندين هزار نيرو و مدير به علت اينكه اصولگرا بودند از كار بركنار شدند، ميگويد: در حال حاضر اصلاحطلبان نميتوانند توقعي براي حضور در پستهاي مديريتي و كابينه داشته باشند. البته مشاهده كرديم كه آقاي احمدينژاد بزرگواري كرد و در تركيب كابينه آقايان سعيديكيا و رحمتي را كه از وزراي دولت اصلاحات محسوب ميشدند، قرار داد و اكنون نيز همين اصلاحطلبان مباحثي مانند دولت سايه را مطرح ميكنند.
وي در مورد كابينه ميگويد: احمدينژاد در مورد كابينه با نمايندگان بحث و گفت و گو كرد و با توجه به اينكه نمايندگان، نمايندهي مردم هستند، كابينهي 70 ميليوني تا حدودي تحقق پيدا كرده است.
مريم بهروزي با اعتقاد به اينكه اين امكان وجود دارد كه سه تا چهار وزير احمدينژاد نتوانند از مجلس راي اعتماد بگيرند، به عدم حضور زنان در كابينه اشاره ميكند و ميگويد: عليرغم انتظاراتي كه از احمدينژاد ميرفت، وي از زنان در كابينه استفاده نكرد. به هر حال سليقه و نگرش ايشان اين بوده كه زنان در كابينه حضور پيدا نكنند، رييسجمهور است و اين اختيار را دارد.